اقليم پارس ( فارسى ) — الصفحة ٥

ديباچه

گنبد جبليّهء كرمان و نظائر آنها در سرزمين فارس مورد اطّلاع نگارنده نيفتاد و دور نيست كه با تجسّس و تحقيق بيشتر از اينقبيل آثار در خاك عزيز فارس هم مشهود گردد و در غير اين صورت بايد چنين پنداشت كه استان فارس فاقد اين گونه ابنيه و آثار مهمّ مىباشد و طبعا بين يادگارهاى معظم ادوار تاريخى پيش از اسلام و قرون اوّليّهء اسلامى در خاك فارس با آنچه از آثار تاريخى مربوط بادوار بعد از سلجوقى در استان مزبور موجود است حدّ فاصلى درميان خواهد بود « 1 » .

( 1 ) طبق آنچه در گزارش مختصر مربوط به افريقا ( نگارش آقاى شجاع الدين شفا ) مرقوم رفته است پس از حملهء اعراب بايران بسيارى از ايرانيان از راه خليج‌فارس و درياى هند به قسمتهاى شرقى افريقا روى آوردند و علاوه بر آنكه در قسمت كشتىرانى بازرگانى و امور ديگر منشاء خدمات زياد شدند در اواسط قرن چهارم هجرى يك شاهزادهء ديلمى از خاندان آل‌بويه بنام على بن حسن شاهزادهء شيراز با شش پسر خود و عدهء زيادى همراهان از خليج‌فارس با هفت كشتى بافريقاى شرقى رفت و بنادر و سواحل را يكايك تصرف كرد و يك امپراطورى شيرازى افريقا بنام « زنگ » در آنجا تشكيل داد كه عربها بدان « زنج » ميگويند اين امپراطورى قريب پانصد سال دوام يافت و پايتخت آن كيلواكى سيوانى ( Kilwa - Kisiwani ) در 150 ميلى جنوب دار السلام فعلى بود . بهمين‌جهت در كتابهاى اروپائى اين امپراطورى را بنام پايتخت آن امپراتورى « كيلوا » ناميده‌اند ، از منابع مهم اطلاعات مربوط به اين امپراطورى كتابى است كه يكنفر پرتقالى بنام دبارس ( De Barros ) در سال 1522 ميلادى نوشته طى آن تاريخچهء امپراتورى شيرازى افريقا و نام چهل و نه سلطان سلسلهء شيرازى مزبور را ذكر نموده است . در موزهء بريتانيا نيز سه مجموعهء سكه متعلق به سالهاى 1000 تا 1500 ميلادى وجود دارد كه متعلق به پادشاهان ايرانى افريقا است . منابع ديگر دربارهء سلسلهء مزبور ( علاوه بر كتابها و سفرنامه‌هاى مربوط به سلسلهء ايرانى سابق الذكر ) خرابه‌هاى آثار و ابنيهء متعلق به آنها بشمار ميرود ، از جملهء اين آثار بقاياى مسجد « كيلوا » است كه توسط بزرگترين سلطان سلسلهء نامبرده بنام سليمان فرزند حسن ( 556 تا 575 هجرى قمرى مطابق با 1161 تا 1179 ميلادى ) ساخته شده است - همچنين بقاياى آثار و ابنيهء مختلف در زنگبار و جزيرهء تومباتو و ماليندى و مومباسا كه همه را با اسلوب معمارى ايرانى ساخته‌اند . از بقاياى ديگر اين آثار ويرانه‌هاى كاخى در كنيا ( Kenya ) است كه ظاهرا يكى از قصور سلطنتى سلسلهء ايرانىنژاد سرزمين مزبور بوده اهالى آنجا نيز نام شهرى را كه كاخ مورد ذكر در آن قرار داشته است « شيراز » مينامند ( علاقه‌مندان باطلاعات بيشتر دراين‌باره ممكن است به متن « گزارش مختصر مربوط به افريقا » نگارش آقاى شجاع الدين شفا كه حاوى مطالب و توضيحات زيادتر در اين موضوع بوده در تيرماه 1342 نسخه‌هائى از آن منتشر گرديده و مطالب سابق الذكر نيز از آن نقل و اقتباس شده است و همچنين به مقالهء دانشمند محترم آقاى محيط طباطبائى تحت عنوان « شيرازيهاى افريقاى شرقى » در روزنامهء پارس ( چاپ شيراز ) شمارهء 2724 مورخ 17 / 5 / 42 مراجعه فرمايند .