اقليم پارس ( فارسى ) — الصفحة ١٩
مقدمه بخامهء جناب آقاى على اصغر حكمت
انگليسى است كه كتابى در وصف شهرهاى معروف ايران بانگليسى نگاشته بنام
Famous Cities of Iran
و آن را به عكسها و تصاوير بسيار زيبا كه شخصا از اماكن جالب و مراكز مهمّهء تاريخى برداشته است ، زينت فراوان بخشيده . در باب شيراز نيز مفصّل سخن ميراند ( ص 118 ) .
در اين كتاب ، در ضمن ساير مطالب ، شرحى از شراب شيراز و خلّار وصف نموده و گفته است : « اينكه بعضى از نويسندگان شراب معروف « شرّى
Sherry
را از شيراز
Shiraz
گرفته‌اند ، بدان‌سبب است كه ميان آن شراب لطيف با شراب ناب شيراز شباهت بسيار است » . دانشمند نامبرده ختم مقال در توصيف مردم شيراز كرده و گفته است :
« اكثريت اهل آن شهر داراى ذوق و طبع شاعرانه هستند و بعضى به حد كمال رسيده‌اند ، و بطور عموم شيرازيها بسيار لطيف‌طبع و زنده‌دل‌اند و لهجهء آنها داراى لطف و شيرينى خاصى است كه متناسب با ذوق شاعرانهء ايشان مىباشد . . . » .
* * * پس از علمائى كه در جغرافيا و تاريخ از كشور فارس ذكرى كرده و از شيراز مينو طراز نامبرده و هريك بمذاق خود سخنانى بر كلمات گذشتگان افزوده‌اند ، نوبت بسيّاحان روزگار ميرسد كه از نظرگاه ديگرى بر اين كشور روح‌پرور و بلدهء طيّبه نگريسته و پس از آنكه خود در آنجا كمابيش مدّتى بسر برده‌اند ، در خاطرات خويش يا در « سفرنامه » هاى خود شرحى از آن ديار نگاشته‌اند كه هريك بجاى خود متضمّن فوائد بسيار است . و ما به آن مقدار آثار جهانگردان جهان كه دسترس داشته‌ايم نمونه را بمختصرى اكتفا ميكنيم :
در سدهء چهارم هجرى . بديع الزمان ابو الفضل احمد بن الحسين الهمدانى ( متولّد 358 متوفى 398 ه . ق ) در مقامات خود مقامه‌اى خاص بنام :
« المقامة الشيرازيه » بقلم آورده كه بدين كلمات آغاز مىشود :
« حدثنا عيسى بن هشام ، قال لما قفلت من اليمن و هممت بالوطن . . . » .
در اينكه آيا همدانى نويسندهء اين مقامات كه در فضل و ادب و اسلوب سخن منثور عرب شهرهء آفاق است ، خود به شيراز رفته است يانى ، ارباب تذكره تذكارى