اقليم پارس ( فارسى ) — الصفحة ١٤٣
2 - آثار تاريخى جزيرهء خارك
در ازاى جزيره شمالى جنوبى در حدود هشت كيلومتر و قسمت پهنتر آن در شمال به عرض قريب چهار كيلومتر است ، رشته كوهستان شمالى جنوبى باعث اعتدال هواى قسمت شرقى جزيره شده از روزگار قديم يكى از مراكز آبادى در خليج‌فارس و مورد توجّه دريانوردان و سوداگران بوده است ، پيشينهء تاريخى آن لا اقلّ بدوران هخامنشى يعنى قرن پنجم پيش از ميلاد ميرسد و در كتب تاريخى يونانيان به نامهاى ايكار « 1 » و آراسيا « 2 » مذكور گرديده از وجود معابد باستانى در آنجا صحبت شده است ، اكنون اين جزيره بعلّت وضع طبيعى كه دارد از مراكز عمدهء فعاليّت‌هاى شركت ملّى نفت ايران گرديده لولهء بزرگ نفت خام از ناحيهء گچساران بساحل خليج‌فارس و از آنجا از زير دريا به جزيرهء خاركو و سپس جزيرهء خارك امتداد يافته است « 3 » و بدين لحاظ جريان نفت و بارگيرى آن در كشتيهاى بزرگ نفت‌كش محور زندگانى جزيره‌نشينان خارك را تشكيل ميدهد و به همين مناسبت راه عمده و اصلى آمدورفت به آن بوسيلهء هواپيما از آبادان است لكن به حكم موقعيّت طبيعى و پيشينهء تاريخى به شرحى كه گذشت ارتباط آن با سرزمين فارس اقتضا مينمايد آثار تاريخى جزيرهء مزبور در اين رساله معرفى گردد .
موقعى كه نگارنده دست به كار اتمام اين فصل بودم رسالهء بسيار مفيد و شيوائى بنام درّ يتيم خليج - جزيرهء خارك - تأليف دانشمند گرامى آقاى جلال آل احمد انتشار يافت كه حاوى تحقيقات و اطّلاعات جامعى دربارهء جزيرهء مزبور بود و بسيارى از اطّلاعات مذكور در اين مختصر با آن مقابله و حكّ و اصلاح يا تكميل گرديد .
طبق آنچه در رسالهء مزبور نوشته شده است اعراب به جزيره خارك « امّ الرّبّانيّين » نيز ميگفته‌أند يعنى وطن ناخدايان زيرا بسيارى از مردم اين جزيره به شغل ناخدائى و راهنمائى كشتيها در دريا و خليجهاى اطراف خليج‌فارس و درياى عمّان
( 1 ) Icare ( 2 ) . Aracia ( 3 ) روز سه‌شنبهء هفدهم آبان 1339 بندرگاه جزيرهء خارك و لولهء عظيم نفتى آن افتتاح شد .