الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٦٣٥

خيارچنبر

حرف التاء

تَمْر هندى

: سرد و خشك است بدرجهء دوم ، اسهال صفرا كند و اندر بيماريهاء گرم ، سود دارد .

تودَرى

: دو نوع است ، سرخ و زرد گرمست بدرجهء دوم و تر بدرجهء اول . بر آماسهاء صلب طلى كنند و بر سرطان و نقرس و آماس گوش با ماء العسل سود دارد و خاصيت او قوت مردى فزودنست .

توتيا

: سردست بدرجهء اول و خشك بدرجهء دوم .

تَنبول

: دارويى است كه سردست بدرجهء اول و خشك بدرجهء دوم ، معده را و گوشت بن دندان را سود دارد .

تَفْسيا

: صمغ سذاب دشتى است ، گرم است و سوزاننده و خشك است و اندر وى رطوبتى غريب است ، بدين سبب تا نو باشد نافع است و از پس يك سال قوت او برود . از داء الثعلب موى برآرد و او را بر كلف طلى كنند و بيش از يك ساعت رها نكنند ، كلف و نمش و آنچه بدين ماند ببرد .

تُرْبُد

: معروفست ، پوست او بتراشند تا سپيدى پديد آيد و اگر اندر معجون يا اندر حب به كار دارند نيك كوبند و به بيزند ، و اگر در ذرور به كار دارند و بر سر مطبوخ كنند بدان نرمى ببايد كوفت و نخست بروغن بادام آلوده بايد كرد پس بر مطبوخ كردن تا به خمل معده اندر نياويزد .

حرف الخاء

خَطْمى

: نام او اندر لغت يونان نامى است كه ترجمهء آن كثير المنافع است يعنى بسيار منفعت ، معتدل است و نرم‌كننده و پزاننده و تحليل‌كننده .

تخم او و بيخ او نافع است و نافع‌تر از برگ است و لطيف‌تر . اندر آماسها و اوجاع مفاصل و عصبها ، ضمادى نافع است خاصه با پيه بط .

و اندر خنازير با گوگرد و اندر شراب بپزند ، خداوند عسر البول و خداوند سنگ مثانه را سود دارد .

و خداوند حرقة البول را سود دارد و حرقت امعا را سود دارد و اسهال صفرايى باز دارد .

با سركه طلا كنند گزندهء مگس انگبين را سود دارد .

خيارچنبر

: معتدل است اندر گرمى و سردى و تيزى ميل دارد ، گرم‌كننده است .

معده و روده را از ثفل و از صفرا پاك كند ، قولنج بگشايد .

با تربد رطوبتها دفع كند و با خرماء هندى صفرا فرود آرد و با آب كشنه و آب عنب الثعلب خداوند يرقان را سود دارد و خداوند آماس معده و جگر و امعاء را .

و با آب گشنيز تر