الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٦٢٨

سورِنجان

و خشك است بدرجهء چهارم .

سپيد لطيف‌ترست ، درد سرين و مفاصل را خوردن و طلى كردن سود دارد .

اندكى از وى در آب گرم بخورند سرفهء كهن و تنگى نفس و درد شكم را سود دارد و باد مثانه را بشكند و رحم سرد را سود دارد ؛ سياه و سپيد ، نافعست ، ادرار بول كند ، و حيض فرود آرد .

نَوا

: دانهء خرما ، سوخته و اندر آب آغشته چشم را سود دارد و مژه را خوب كند .

حرف السين

سُعْد

: قابض است و خشكىكننده است ، دهنهاء رگها بگشايد و بادها بشكند و اخلاط را بسوزاند و بجذام انجاماند .

اندكى از وى بوى دهان خشك كند و معده و جگر را گرم كند و ادرار بول كند و سنگ گرده بيرون آرد و خداوند مثانه سرد را سود دارد و گرده را گرم كند و عفونت كه اندر بينى بود پاك كند و سستى گوشت بن دندان را سود دارد .

سَنْدَروس

: گرم و خشك است بدرجهء دوم ، خداوند خفقان را سود دارد .

و همچون كهربا دود او نزله باز دارد و لاغر كند .

هر روز چهار دانگ و نيم با سكنگبين بدهند فربهى بازدارد .

سرخس

: اين دارو را گيل‌دارو گويند ، گرم و خشك است بدرجهء دوم .

حب القرع و ديگر كرمان را بكشد .

ساذَج هندى

: گرم و خشك است بدرجهء دوم ، بوى دهان خوش كند و معده و جگر را سخت نافع است و ادرار بول كند .

سرو

: گرم و خشك است بدرجهء دوم ، برگ او و ثمرهء او قابض است ، عصبها را قوت دهد .

ثمرهء او در سركه جوشانيده درد دندان را ببرد چون بدان مضمضه كنند و اندر دهان نگاه دارند .

سَقورديون

: سير دشتى است خاصه آنكه سخت خردست . گرم و خشك است بدرجهء چهارم ، زداينده است و گشاينده و لطيف‌كننده است .

سُك

: گرمست بدرجهء اول و خشك بدرجهء سوم ، قابض است ، احشا را و عصبها را قوت دهد و شكم باز گيرد .

سورِنجان

: بيخ نباتى است ، بهتر آن باشد كه سپيد بود و سخت و آنچه سرخ و سياه بود بد باشد .

گفته‌اند گرم و خشك است تا بدرجهء سوم و گفته‌اند نيز سردست و بدين سبب او را با زيره و پلپل دهند خداوند نقرس را سود دارد و معده را زيان دارد .

بسيار او پسنديده نيست ، بند و گشاد اندامها و عضلها را سخت كند .

فضيلت او آنست ، هرگاه كه ماده را از جاى خويش بيرون آرد ، آن موضع را قوت دهد و گشاده رها نكند تا مادهء ديگر بجاى آن باز شود ، و بر خلاف