الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٥٣

باب پنجم از گفتار اول از كتاب اغراض اندر شناختن زمين و احوال آن

باستعمال چيزهاء سودمند و دور داشتن چيزهاء زيان‌كار .

طبيب بايد كه نخست موضوع طب كه ياد كرده آمده است بداند و تندرستى و بيمارى و اسباب هر دو بداند بجمله و تفصيل ، اين جمله را جزو علمى گويند .

و جزو عملى آنست كه بداند كه طبيعت را چگونه يارى توان دادن و تندرستى چگونه نگاه توان داشت و بيمارى چگونه زايل توان كرد و اسباب هر دو چگونه نگاه بايد داشت .

هر شخصى كه اين معانى بدين جمله بداند ، طبيبى تمام باشد اگر عمل كند و اگر نكند ، از بهر آنكه غرض از جزو علمى و شرط طبيبى نه‌آنست كه عمل كند ، ليكن غرض آنست كه بداند كه چگونه عمل بايد كرد .

باب چهارم از گفتار اول اندر ياد كردن قول كلى از اركان

باب چهارم از گفتار اول اندر ياد كردن قول كلى از اركان

اركان اجسامى است كه مادّت نخستين اندر همه كائنات از آنست و هر يك جسمى است يكسان هيچ جزوى از هيچ جزوى ديگر به صورت مخالف جزوى ديگر نيست و از آميختن آن انواع كائنات پديد آيد . و اركان چهار است ، خاكست و آب و هوا و آتش . و هر چهار ضدّ يكديگراند و اگرچه مادّت نخستين اندر همه كاينات اين چهار ركن است ، اندر هيچ موجود هيچ‌يك را بطبع و صورتِ خاصّهء خويش بفعل نتوان يافت ، لكن قوت هر يك بسبب آميخته شدن شكسته شده است و ميان هر چهار ، يك طبع مزاجى پديد آمده و بساطت و صورت هر يك باطل شده و ازين چهار ركن دو سنگى است و آن خاك است و آب و دو سبك است و آن هواست و آتش .

باب پنجم از گفتار اول از كتاب اغراض اندر شناختن زمين و احوال آن

باب پنجم از گفتار اول از كتاب اغراض اندر شناختن زمين و احوال آن

زمين جسمى است بسيط ، يعنى يكسان . جايگاه او فرودِ ديگر اركان است و آنجا بطبع آرام دارد و اگر جزوى را از وى از جاء خويش بقهر بيرون آرند ، بطبع بجاء خويش باز شود ، و معنى گرانى او اين است كه فرود از همه است و بدين سبب او را ثقيل مطلق گويند . و طبع او سرد و خشك است . و منفعت او اندر كاينات آنست كه هر چيزى ، به دو پاى دار گردد و بر آن نهاد كه بنهند بماند بإذن الله .