الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٥٦٠

باب اول از گفتار بيست و سيم از كتاب معالجات اندر صفة و نام و انواع ريشها و قانون علاج

گفتار بيست و سيم از كتاب سيم اندر معالجات از كتاب الاغراض الطبية اندر انواع ريشها و جراحتها و سوختن و علاج آن و اين گفتار شش باب است

گفتار بيست و سيم از كتاب سيم اندر معالجات از كتاب الاغراض الطبية اندر انواع ريشها و جراحتها و سوختن و علاج آن و اين گفتار شش باب است

باب اول از گفتار بيست و سيم از كتاب معالجات اندر صفة و نام و انواع ريشها و قانون علاج

هر خراجى و جراحتى و هر تفرّق الاتّصالى كه در گوشت افتد و ريم كند آن را قرحه گويند بتازى .

و سبب ريم كردن جز از پختگى ماده نيست كه غذاء آن عضو مستحيل گردد و تباه شود و آن عضو زبون اندامهاء ديگر بود و ضعيف بود ، غذا را هضم نتواند كرد ، بسبب سوء المزاج كه در وى بود و بسبب هضم ناشدن غذا ، ريم تولد كند .

و هر چه رقيق باشد از ريم ، آن را صديد گويند و آنچه معتدل و هموار و سفيد بود آن را قيح گويند و مدّه نيز گويند و آنچه غليظتر باشد آن را وسخ گويند .

و از وسخ بعضى سپيد باشد و بعضى بسياهى زند و بعضى همچون دردى شراب بود .

امّا صديد از مادهء گرم پالايد و وسخ از مادهء غليظ و تباه ، و قيح از مادهء معتدل و باعتدال نزديك .

و قرحه ، بعضى بر ظاهر پوست بود و بعضى باغور بود و آنچه باغور بود ، بعضى گوشت گرداگرد او صلب گشته بود .

و لبهاء قرحه كه ستبر گشته بود ، آن را ناصور گويند ، اندر گوشت خانه كرده باشد همچون نايژهءشده .

و بعضى راست بود و بعضى منعطف .

و ناصور كه نهايت او به استخوان رسد ، از وى مدّهء رقيق و زرد پالايد .

و آنچه نهايت او برباطى رسد ، پالايش او هم رقيق باشد ، ليكن ميل بسپيدى دارد .

و آنچه نهايت او باورده رسد از وى خون صافى پالايد ، و آنچه بشريان رسد ، خون اشقر و گرم و درفشان پالايد .

و آنچه به گوشت اندر بود از وى مدّهء غليظ و لزج و تيره پالايد .

و آنچه گرداگرد آن صلب نباشد ، آن را كهف و مخبّا نيز گويند .

و كهف چنان باشد كه در گوشت خانه كرده بود و بجانبى ميل كرده ، چنان كه گذر او دراز نباشد و از اندرون او فراخ باشد .

و مخبّا آن را گويند كه خانه در زير پوست كرده باشد و ريم ميان گوشت و پوست بود .

و ريشها بعضى پهن باز مىشود و گوشت درست را مىخورد آن را القروح المتاكّله گويند .

و بعضى باشد كه مادهء او بدان تيزى نباشد ، ليكن بسبب عفونت ، پهن باز مىشود و اين را