الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٥٣٦
باب نهم از گفتار بيست و يكم از كتاب معالجات اندر تب رِبع و علاج آن
آنست اندر علاج اين تبها ، كه تدبير طبع نرم داشتن و تدبير قى و تدبير ادرار بول و تدبير مسام گشادن و عرق آوردن كنند .
و پاك كردن تن از مادهء تب بيشتر از تدبير تسكين حرارت كنند ، و اين تدبيرها بچيزهاء سبك‌تر و لطيفتر كنند ، بدان طريق كه آسان‌تر باشد .
و استفراغ قوى پس از نضج كنند و اندر اعراض تب نگاه مىكنند و بدفع مادهء غالب ، بيشتر كوشند .
و اگر حاجت بتسكين حرارت بيشتر باشد ، سكنگبين ساده دهند ، و اگر بزورى بايد ، به زور تخم كسنه و تخم كشوت و بيخ كسنه كنند . و بجاى آب ، آب تخم خيار و خياربادرنگ دهند .
و اگر بتلطيف و زدايش خلط حاجت بيشتر بود ، كشكاب دهند ، نخود و تخم باذيان دهند و سعتر و زوفاء خشك و نعنع و سنبل و آنچه درخور كشكاب بود و پيش از كشكاب ، سكنگبين ساده دهند يا بزورى و به زور به قدر حاجت كنند و آب باذيان و گلشكر در وى گداخته ، و سكنگبين سادهء عسلى و شراب غوره عسلى و گلشكر با سكنگبين سرشته ، اين‌همه شربتهاء موافق است .
و هر گاه كه اثر نضج پديد آيد ، استفراغ كنند برفق .
و گلشكر گداخته و پالوده با سكنگبين دادن صواب باشد .
و شراب افسنتين موافق باشد . و نيم درم تربد سفيد با نيم درم غاريقون و نيم دانگ سقمونيا اندر شراب گل يا اندر گلشكر سرشته ، مسهلى لطيف و سبك باشد .
و اگر باستفراغ قوى حاجت آيد ، معجون خيارشنبر دهند . و از پس استفراغ قرص گل كنند .
صفت قرص گل
صفت قرص گل
گل سرخ ده درم ، سنبل سه درم ، اصل السّوس پنج درم ، مغز تخم خيار و تخم كسنه از هريكى چهار درم ، شربتى يك مثقال .
اگر صفرا و بلغم برابر باشد ، بگيرند گل سرخ ده درم ، مصطكى يك درم ، سنبل دو درم ، تخم كسنه پنج درم ، شربتى يك مثقال با گلشكر ، و هو اعلم .
باب نهم از گفتار بيست و يكم از كتاب معالجات اندر تب رِبع و علاج آن
باب نهم از گفتار بيست و يكم از كتاب معالجات اندر تب رِبع و علاج آن
تب ربع دو جنس است ، نايبه است و لازمه .
و اسباب ربع ، اسباب تولّد سود است و بيشترى تبهاى ربع ، كم‌خطر باشد .
و اگر اندر تدبير علاج خطا نيفتد ، مدّت درازترين وى يك سال بيش نباشد .
و مردم بدين تب از بيماريهاى سودايى چون صرع و ماليخوليا و تشنج برهند ، لكن اگر اندر علاج خطا كنند و مادّه سخت خام بود ، باشد كه دوازده سال بدارد ، و آنچه دراز گردد بيشترى باستسقا