الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٥٠٩
باب دوم از گفتار نوزدهم از كتاب معالجات اندر افراط حيض و بازگرفتن آن
و بسپيدهء خايهء مرغ و قطرهء شراب سپيد بسرشند و بشياف كنند .
و اقاقيا و گل و صندل و شياف ماميثا و بوش دربندى با سركه و روغن گل سرشته بر فم رحم طلى كنند .
و پوذنه و انارپوست و عدس مقشّر اندر شراب قابض بپزند ، و بدان شراب حقنه كنند و ثفل آن بكوبند و ضماد كنند با شياف .
و امّا از اسباب بازايستادن حيض ، سبب قوىتر سدّه است .
و اسباب سدّه يا فربهى بافراطست يا لاغرى بافراط ؛ از بهر آنكه فربهى سبب بسته شدن منفذها و دهنهاء رگها گردد .
و لاغرى ، منفذها و رگها را فراز هم آرد و باريك گرداند و خشك كند ، از بهر آنكه سبب لاغرى انواع سوء المزاج باشد ، و سرد ساده بفسراند ، و سرد و خشك ، و گرم و خشك ، منفذها و رگها باريك كند ، و گرم ساده ، خون را بسوزد و ترى آن را بتحليل خرج كند و باقى غليظ بماند و سدّه كند .
و بسيار باشد كه لاغر نباشد ، لكن سردى غالب شود ماده را بفسراند .
علامتها ، فربهى و لاغرى و علامتها و انواع سوء المزاج همه معلومست و ظاهر .
آنجا كه سبب ، فربهى بافراط و سردى مزاج بود ، نخست ماء الاصول بايد داد ، پس مادهء غليظ بقى و دارو و مسهل از تن پاك كردن ، پس آسايش دادن و رگ مابض و صافن زدن و بر ساق حجامت كردن و داروهاء گشاينده و لطيف‌كننده دادن و در طبيخ آن نشاندن و از آن ضماد ساختن و شياف كردن .
و طبيخ لوبيا سرخ و طبيخ نخودسياه و طبيخ اشنان و طبيخ راسن و طبيخ اشترغاز و تخم مرزنگوش با عسل همه گشاينده است .
صفت داروى مركّب ، بگيرند لوبياء سرخ و حلبه از هريكى يك مشت ، انيسون پنج درم ، سذاب خشك سه درم ، فوّه پنج درم بپزند و بپالايند ، شربتى پنجاه درم .
صفت داروئى ديگر ، لوبيا سرخ و كاشم از هريكى ده درم ، تخم هزاراسفند پنج درم ، تخم كرفس كوهى هفت درم ، بپزند و بپالايند ، و يك درم سجزينا در وى حل كنند و بدهند .
صفت داروئى ديگر ، بگيرند لوبياء سرخ و كنجيد سياه و نخودسياه و فوّه و سليخه و قرفه در آب بپزند و بپالايند ، شربتى پنجاه درم .
و آنجا كه سبب ، لاغرى و خشكى بود ، اگر حرارتى بود سكنگبين ساده و كشكاب دهند با روغن بادام و بترطيب مشغول شوند .
و اگر مزاج سرد شود علاج دقّ پيران كنند .
و اگر سبب ، كم‌طعامى و كم خوردن بود ، بتدريج بطعامهاء موافق علاج كنند ، ان شاء اللّه تعالى .