الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٠

باب پنجم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال معدى يعنى معده

فرود آيد .

و باشد نيز كه اندر حوالى معده و اندامها كه بمشاركت اوست اخلاط بد باشد و آن اخلاط بمعده بازآيد و طعام را كه اندر معده بود تباه كند يا اندر آن اخلاط قوّتى بود كه معده آن را كاره باشد و مزاج آن مخالف مزاج معده باشد ، معده آن را دفع كند و كيلوس را كه اندر معده باشد با آن دفع كند . و اسهال كه ازين نوع باشد ، ماده از رگها و اندامها بمعده يا بروده بازآيد ، آن را نوبتى بود معلوم و مدت آن دراز گردد ، از بهر آنكه طعام و شراب اندر معده و جگر هضم تمام نيابد و بدان اسهال تن از آن مادتها پاك نشود و خداوند علّت ، سبب آن نداند .

و هربارى كه اسهال بنوبت بازآيد پندارد كه اسهال نو است و از سببى نو پديد آمده است و هربار كه نوبت اسهال تمام شود پندارد كه اسهال زايل شد و حكايت حال نداند .

علامات آن ، پيوسته ناف مىپيچد و هر نوبتى دو روز يا سه روز اسهال باشد و بازايستد ، و باشد كه يك هفته بر حال تندرستى باشد ، و باشد كه بيست روز تندرست باشد ، پس بنوبت اسهال بازآيد .

علاج آن ، نخست از حال معده و جگر و حال قوتهاء هر دو تفحّص بايد كرد و بيماريها و ضعف قوتها را علاج كردن ، چنان كه هريك ياد كرده آمده است .

و استفراغى كه واجب كند كردن تا تن پاك شود بايارج فيقرا و مطبوخ هليله و مطبوخ افتيمون و شراب افسنتين و گوارش سفرجلى ، و اطريفل بزرگ دادن درين باب موافق بود .

و از پس استفراغ ، رياضت و گرمابه و مالش . و ترتيب طعام و شراب و خواب و بيدارى ، بر نسقى بايد رفت كه در كتاب حفظ الصّحه ياد كرده آمده است نگاه داشتن .

باب پنجم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال معدى يعنى معده

باب پنجم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال معدى يعنى معده

اسباب اسهال معدى ضعف قوّت هاضمه و ضعف ماسكه باشد يا بسيار خوردن و بىترتيب خوردن و چربو و طعامهاء بد خوردن يا بسيار آمدن سودا از سپرز بمعده .

و امّا اسباب ضعف هاضمه يا رطوبتى لزج بود كه سطح معده را آلوده كند و طعامها را فرولغزاند ، يا بسيارى تولّد صفرا اندر معده ، يا آميخته شدن صفرا و رطوبت اندر معده ، يا تولّد بادها اندر معده .

و اسباب ضعف ماسكه ، جز از رطوبت لزج نبود يا بثرها كه بر سطح معده برآيد ، يا قوّت داروى مسهل باشد كه اندر