الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٤٥٩
باب چهارم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال كه مادهء آن از همه تن آيد
اگر بر آن اقتصار كنند سود دارد .
و اگر علّت دراز گردد و سحج كند چيزهاء نرم مغرى بايد داد . و اگر با سحج ، طبع خشك باشد ، تخم خطمى و تخم خبّازى پاك‌كرده و سبغول و تخم خرفه و تخم شاهسفرم همه متساوى ناكوفته خام بياميزند و بروغن گل چرب كنند ، شربتى سه درم با آب نيم‌گرم .
و اگر خيارشنبر با آب نيم‌گرم بدهند صواب بود .
و اگر سبب ، ضعيفى قوت جاذبه بود علاج به چيزى گرم كنند ، چون فلافلى و فودنجى و شراب صرف كهن .
و غذا هرچه لطيف‌تر و توابل خردل و انگدان و آنچه بدين ماند .
و اگر سبب ، ضعف ماسكه بود ، علاج آن به چيزى بايد كه ميل بگرمى و خشكى دارد ، از بهر آنكه سبب آن ضعف ، سوء المزاج سرد و تر باشد .
صفت داروى نافع بگيرند ، گل سرخ و گلنار و قرظ از هريكى پنج درم ، سنبل هفت درم ، مصطكى سه درم ، زعفران و اذخر از هر يكى چهار درم ، شربتى دو درم با ربّ آبى .
و اگر اسهال خون باشد و اندر شكم و رودها هيچ دردى و آفتى نباشد و هرچند روزى يك روز يا دو روز بازايستد ، و بازآمدن گيرد و به آخر خلطى چون دردى شراب آيد ، نشان آن بود كه از جگرست سفوف الطين و قرص الطباير بايد داد اندر شراب آبى و شراب مورد .
و اگر اسهال چون دردى شراب بود و گنده و با كفك باشد ، ببايد دانست كه سبب آن حرارت صعبست كه اندر حركتها و سفرها و غير آن تولّد كردست و خشكى غالبست . و سبب غليظى اسهال و گندگى ، سوختن خون است ؛ كشكاب سرد و آب يخ و شراب خشخاش و قرص كافور بايد فرمود .
و اگر اسهال همچون زرداب باشد و تن لاغر باشد و كاهش مىكند ، قرص كافور و كشكاب سرطان در وى پخته بايد داد و علاج دق بايد فرمود .
و اگر اندر اسهال خون يا اندر قى خون ، اطراف سرد شود و روى زرد و شكم برآيد و نبض ساقط شود ، ببايد دانست كه خون اندر شكم او بسته شدست ، بعلاج آن مشغول بايد شد .
باب چهارم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال كه مادهء آن از همه تن آيد
باب چهارم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال كه مادهء آن از همه تن آيد
هر گاه اندر رگها خلطى بد با خون آميخته باشد ، اندامها آن را قبول نكند و قوت هاضمه به رگها و اندامها آن را بصلاح نتوانند آورد ، قوت دافعه هر اندامى آن را بجگر بازدهد و از جگر بشاخهاء ماساريقا برودها