الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٤٥٧
باب سيم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال كبدى و علاج آن
باب دوم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال صفرايى
باب دوم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال صفرايى
اسهال صفرائى بسيارى صفرا باشد كه از زهره بروده فرود آيد و روده را مىزدايد و تيزى آن روده را بگزد و قوّت ماسكه ضعيف كند .
علامات اسهال صفرائى ، دهان طلخ باشد و تشنگى غالب و مادّه كه آيد زرد باشد و مقعده را بسوزد ، و بيشترى از پس تب غب و محرقه و از پس شراب كهن افتد .
علاج آن ، اگر ماده سخت بسيار بود ، نخست بطبيخ هليلهء زرد و خرماء هندى استفراغ كنند ، پس بكشكاب بريان كرده و سفوف حبّ الرّمان و دوغ سنگ‌تاب و شراب خشخاش . و اقراص طباشير و گوارش سماق ، اسهال بازدارد .
و اگر قدرى پست جو بگيرند و مقدار دو درم تخم خشخاش با آن بياميزند و بر آب انار ترش و اندكى شراب نهند ، يا اندر آب ترشى سماق يا اندر دوغ آهن‌تاب بدهند ، اسهال صفرا بازدارد .
و كعك بغدادى نرم سوده مقدار چهل درم ، چند يك شبانروز اندر سكباج گوشت گاو ، ثريد كنند ، سخت سود دارد . و الله اعلم و احكم .
باب سيم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال كبدى و علاج آن
باب سيم از گفتار سيزدهم از كتاب معالجات اندر اسهال كبدى و علاج آن
نوعى اسهال است كه سبب آن بيماريهاى جگر بود و ضعف قوتهاء او .
علامتها ، اگر سبب ، ضعف جاذبهء جگر بود ، اسهال ، كيلوسى باشد سپيد و آب‌ناك از بهر آنكه از معده بروده فرود آيد .
و اگر سبب ، ضعف ماسكه باشد ، اجابت زودتر از آن افتد كه بايد و بآهستگى و به چند كرّت باشد ، از بهر آنكه نه به قوت دفع بيرون مىشود ، لكن بسبب ضعف ماسكه از دافعه در دفع آن هيچ معونتى نباشد ، از بهر آنكه نه به قوت دفع مىشود .
و اگر ماسكه و دافعه هر دو ضعيف باشند ، اسهال اندك‌اندك باشد و زودازود برانگيزد .
و اگر هاضمه ضعيف بود ، اسهال غسالى بود . و اگر آماس جگر پخته شود و بگشايد يا سدّهء جگر بگشايد و يا رگى بگسلد يا بگشايد ، اسهال خون و ريم باشد ، و به آخر سياه و غليظ شود چون دردى شراب . و اگر سبب سوء المزاج گرم بود و گدازش اخلاط ، اسهال صديدى بود .
و گاه باشد كه جگر بسوزد ، و از پس اخلاط پارهاء گوشت سياه فرود آيد .
و گاه باشد