الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٤٥١
باب سيم از جزو دوم از گفتار دوازدهم از كتاب معالجات اندر استسقاء زقّى
آن را سوء القنيه گويند و سوء المزاج نيز گويند ، و اين حال ، مقدمهء استسقا بود .
علامات آن ، رنگ روى بزردى و سپيدى گرايد و تهبّج اندر چشم و روى و آماس اندر اطراف پديد آيد و شهوت آب زيادت شود .
و باشد نيز كه بسبب سردى مزاج شهوت طعام زيادت گردد ، هضم اندك و بادها اندر شكم و سستى و كسلانى اندر تن پديد آيد .
و باشد كه بسبب بخارهاء بد ، گوشت بن دندانها خارش گيرد .
و بسيار بود كه خداوند ذات الريه را تريهاء آب‌ناك اندر شش گرد آيد و حال او همچون حال خداوند سوء القنيه شود .
علاج آن ، تامّل بايد كرد اندر تن اگر مادهء صفرايى بود ، چند كرّت ايارج فيقرا بايد داد .
و اگر خلط غليظ بود ، غاريقون و بسفايج و شحم حنظل و سقمونيا اندر آب تركيب كنند ، و بهر صفت كه باشد استفراغها بتفاريق زودازود كنند تا ماده جمع نشود و قى هم بتفاريق كنند ، و داروى مسهل را بعود خام و مصطكى و مانند اين قوّت دهند . و از پس آنكه استفراغ كرده باشند تدبير ادرار بول كنند و اندر رگ زدن احتياط كنند .
و هر وقت كه رگ بايد زد ، نخست بايارج فيقرا و طبيخ افسنتين خون را صافى كنند ، پس اندكى بيرون كنند .
و هر بامداد شراب افسنتين نافع بود .
و از پس استفراغها ترياق بزرگ و مثروديطوس و دواء الكركم و دواء المسك و كنكلانج مروزى دهند .
و اگر سوء المزاج محكم شود ، شير شتر اعرابى يا بول او سود دارد ، خاصه كسانى را كه بتن قوى باشند .
و غذا زيره‌با و اسفيدبا به گوشت كبك و دراج ، و مصوص و اباها را بدارچينى و زعفران و مصطكى و قرنفل خوش كنند ، و بعضى طعامها بخردل و سير و گندنا خوش كنند .
و ميبه و خنديقون دهند و معده را گرم دارند و جگر را بداروهاء لطيف چون سليخه و سنبل و دارچينى و بوره و زراوند گرد ، تكميد كنند . و الله اعلم .
باب سيم از جزو دوم از گفتار دوازدهم از كتاب معالجات اندر استسقاء زقّى
باب سيم از جزو دوم از گفتار دوازدهم از كتاب معالجات اندر استسقاء زقّى
انواع اسباب استسقا اندر باب نخستين ياد كرده آمده است .
علامات استسقاء زقى ، اگر سبب استسقاء ، آماس جگر بود طبع خشك بود و پاء آماسيده و سرفهء خشك پديد آيد و به آخر ذرب تولّد كند