الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٦

باب دوم از گفتار هشتم از گفتار هشتم از كتاب معالجات اندر علت خفقان گرم

و آنچه از بهر استفراغ ساخته‌اند با لسان الثور ساخته‌اند و يا چيزى كه مانند اوست .

و داروها كه با دل خاصيّت و آشنايى دارد بسيار است ، آنچه معتدل است ، ياقوت است و بيجاده و زر و سيم و لسان الثور ؛ و آنچه گرمست درونج و جدوار و مشك و عنبر و زرنباد و ابريشم و زعفران و عود و بهمن سرخ و سنبل و قرنفل و بادرنجبوى و تخم او و بادروج و تخم او و فلنجمشك و برگ و پوست او و قاقله و كبابه و ساذج هندى و زاك ؛ و آنچه سردست مرواريدست و كافور و صندل و كهربا و طباشير و بسّد و گل مختوم و سيب و ترشى ترنج و گشنيز خشك .

باب دوم از گفتار هشتم از گفتار هشتم از كتاب معالجات اندر علت خفقان گرم

باب دوم از گفتار هشتم از گفتار هشتم از كتاب معالجات اندر علت خفقان گرم

خفقان ، علتى است كه از انواع سوء المزاج خيزد و هرگاه كه اسباب خفقان قوى گردد ، غشى آورد .

و بعضى عوام علت ربو و ضيق النفس را خفقان گويند ، فرق آنست كه ربو ، دم‌زدنى است كوتاه بشتاب چون دم زدن كسى كه دونده باشد ، و خفقان ، طپيدن دلست ، طپيدنى كه باختلاج ماند . و بسيار باشد كه سبب خفقان ، لطافت حسّ دل باشد و اين‌چنان باشد كه بىسببى قوى پديد آيد و بىعلاج قوى زايل شود .

امّا سبب خفقان گرم ، سوء المزاج گرم باشد و اسباب آن ، اعراض نفسانى بود ، چون خشم و انديشهء كارى مهم ، يا ضيق النفس كه منفذ نسيم هوا كه بدل رسد گرفته دارد ، و طعامها و شرابهاء گرم ، يا بوى داروهاء گرم ، يا گرمى هواء گرم بافراط ، و تشنگى كشيدن ، و اندر گرمابه گرم بسيار بودن .

علامات خفقان گرم ، تشنگى و سوزش حوالى دل و اسباب كه ياد كرده آمد ، و راحت يافتن از هواء خنك و عطرهاء خنك و رنج ديدن از هواء گرم .

علاج آن ، اگر خون غالب باشد ، نخست فصد بايد كرد و هواء خانه خنك كردن و بر سينه ضماد صندل و گلاب و كافور بر نهادن و پيراهن مصندل پوشيدن و شراب صندل و اقراص كافور دادن .

و نزديك من آنست كه ضماد سرد بر سينه نهادن آن منفعت نكند كه صندل و كافور و گلاب بوئيدن كند .

از بهر آنكه منفعت بوى ، زودتر بدل رسد كه ضماد ، بلكه ضماد حرارت را در دل محتقن كند و بخار حرارت بر دماغ دهد و دماغ نيز گرم شود .

پس صواب آنست كه هواء