الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٣٩٠
علامات سل
و رخسار سرخ شود ، و اندر شب يا از پس آنكه طعامى خورد تب ظاهرتر شود ، نشان سل باشد .
و ببايد دانست كه سبب تب لازم ، نزديكى جايگاه علت است بدل .
و سبب سرخ شدن رخسار ، برآمدن بخارها .
و سبب ظاهر شدن تب اندر شب و از پس طعام آنست كه از پس طعام ، ترى حاصل آيد ، و از بهر آنكه طبيعت مقهورست و تب لازم ، تن از آن ترى بهره نيابد ، لكن مدد تب شود ، بدان سبب بر ظاهر شود .
و باشد كه اندر شب يا وقتى ديگر خوى كند و سبب آن ضعيفى قوت و عاجزى طبيعت باشد از تصرف اندر غذا .
و چون كاهش بغايت رسد ناخنها باز گردد و موى ريزيدن گيرد و سفتها برآيد .
و بعضى را چون كار بآخرتر رسد ، پشت پاى آماس گيرد ، و سبب ، نقصان حرارت غريزى باشد و تباه گشتن مزاج و تباه گشتن اخلاط .
و آن كسانى را افتد كه از طعام بازنايستند و غذا بيش از آن خورند كه اندازهء بيماران باشد .
علاج آن ، روز نخست كه خون از گلو برآيد و معلوم گردد كه از شش برآمدست ، در حال پيش از آنكه آماس كند ، رگ باسليق بزنند و خون به چند كرّت بيرون كنند تا مدد از وى باز ايستاده آيد ، و اطراف بمالند و ببندند چنان كه معلومست ، پس شربتى سازند از سركهء ممزوج به آب بسيار تا اگر لختى خون كه از جراحت جدا گشته باشد اندر جراحت و حوالى آن فسرده شود ، آن را پاك كند .
اگر اندر مدّت سه ساعت سبار يا دو بار بدهند ، صواب باشد ، پس اقراص كهربا دهند اندر شراب مورد يا اقراص بسّد اندر آب باران يا اندر آب خيار .
و كشكاب مىدهند و اندر كشكاب پايچهء بره و حبّ الآس و آبى كوهى و سيب كوهى و انار نارسيده مىپزند .
و روز نخست هيچ طعام ندهند بدين كشكاب قناعت كنند .
و اگر قوت ضعيف باشد حسو دهند تنك از آرد باقلى يا از آرد نخود بروغن بادام با شكر يا با عسل يا خايهء مرغ نيم‌برشته دهند .
و اگر قوت قوى باشد ، روزى ديگر اندكى ديگر خون بيرون كنند ، و تا چهار روز هم ازين نوع دهند .
و علاجها و غذا و ضماد اندر علاج خون از گلو برآمدن ياد كرده آمدست .
و آب نى تر كوفته و فشرده خون باز دارد .
و اگر طبيب پس از آن به دو رسد كه جراحت آماس كرده باشد و تب لازم شده ، اندر كشكاب ،