الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٦
باب هفتم از جزو اول از گفتار پنجم از كتاب معالجات اندر ناخوشى بوى دهان
يا خلط صفرا باشد يا بلغم .
و باشد كه عفونت اندر شش افتد ، چنان كه خداوند سل را افتد .
علامات آن ، آنجا كه سبب مزاج سطح دهان باشد ، بامداد و هروقت كه يك ساعت دهان بر هم نهاده دارند ، رطوبت دهان او زرد شود و لزج و ناخوش‌بوى .
و هروقت كه مسواك كند و دهان بشويد ناخوشى زايل شود .
و آنچه كه سبب اندر بيخ دندان باشد ، همچنين باشد ، هرگاه كه غرغره كند و خلال كند و مادهء عفونت پاك كند ، دهان خوش‌بوى گردد و باز معاودت كند .
و اگر ماده گرم است دندانها زرد باشد ، و اگر سردست يا بكبودى گرايد يا بسبزى . و آنجا كه سبب اندر بن گوشت بن دندان باشد ، گوشت سست باشد و ناخوشى بمسواك زايل شود و باز معاودت كند .
و آنجا كه سبب اندر معده باشد از سوء الهضم و آروغ ترش يا گنده خالى نباشد .
و آنجا كه سبب اندر شش باشد علت سل بر آن گواهى دهد .
علاج آن ، آن را كه سبب ، مزاج سطح دهان باشد يا سبب اندر بيخ دندانها باشد يا اندر گوشت بن دندان ، نخست رگ قيفال بايد زد ، يا چهار رگ زدن ، يا رگ زير زفان زدن ، يا بر گردن حجامت كردن .
و پيوسته دهان به سركه و بگلاب شستن و بسركهء عنصل و سكنگبين مضمضه كردن .
و بامداد و شبانگاه مسواك و خلال كردن و سنونى به كار داشتن . و تن را بمطبوخ هليله پاك كردن . و هر ساعت عاقرقرحا و فوفل و صندل و گزمازو خاييدن .
و آن را كه عفونت بگوهر دندانها باز دهد ، دندان بتراشند ، و اگر دندان جمله سياه شده باشد ، بركشند .
و آن را كه سبب گرمى معده باشد ، شفتالو و زردآلو رسيده و نيم‌رسيده و خربزه ناشتا خوردن سود دارد ، و اگر وقت رسيدن آن نباشد ، كشتهء آن تر مىكنند ، و آن را و آب آن را مىخورند .
و پست جو اندر آب سرد با شكر خوردن سود دارد .
و غذا چون غوره و سماق و زرشك و مانند آن كند .
و آن را كه اندر فم معده رطوبتى تباه باشد ، نخست قى بايد كرد ، پس ايارج فيقرا با اطريفل مركّب كند و مىخورد هر هفته يك بار .
و اگر پيوسته اطريفل كوچك به كار دارند ، سود دارد .
و اگر معده سرد و بلغمى باشد ، از پس قى ، حب الايارج دهند بدين صفت : ايارج فيقرا يك مثقال ، تربد يك درم ، نمك هندى