الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٤
باب پنجم از جزو اول از گفتار پنجم از كتاب معالجات اندر دميدگى دهان و بثرها و ريشها
افتد و سبب آن بدى شير باشد ، يا مرضعه بدل بايد كرد ، يا شير بصلاح باز بايد آورد بفصد و حجامت و پرهيز .
اگر ماده خونى باشد ، طعام آنچه بدان لايق باشد .
و اگر صفرايى باشد مرضعه را به آب ميوه استفراغى فرمايند به آب انار ترش و شيرين يا شيرخشت يا بمطبوخ هليلهء زرد .
و اندر دهان كودك ، طباشير و گل سرخ و صندل سفيد و آرد عدس و اندكى كافور مىپراكنند .
و اگر بلغمى باشد ، مرضعه را لختى بلغم كم فرمايند كرد و هر بامدادى گلنگبين دهند .
و غذا قليهء آبكامه و قليهء خشك و نخودآب با سعتر و زيره و كرويا .
و اندر دهان كودك اندكى ماميران و سعد و حنّا و شبّ يمانى مىپراكنند .
و اگر سودايى باشد استفراغ سودا كنند و از غذاهاى سودايى پرهيز فرمايند .
و ماميران و سعد و حنا اندر دهان كودك مىپراكنند ، و اگر پراكندن دشوار باشد ، اندر بن دندانها و زفان مالند ، و اگر اندر آب بپزند و دهان كودك بدان آب بشويند ، صواب باشد .
و امّا بزرگتران را استفراغها كنند هم برين قياس .
و اندر قلاع خونى و صفرايى ، شراب خرتوث اندر دهان داشتن و بدان مضمضه كردن سود دارد .
و برگ زيتون و برگ حمّاض و برگ رز و زرك اندر ريختن و مضمضه كردن سود دارد .
و حنا و گزمازو و آرد عدس و گلنار و طباشير و سماق سوده اندر دهان مىپراكنند .
و آنجا كه صفرا غالب‌تر باشد ، صندل و گشنيز خشك و كافور و تخم خرفه زيادت كنند . و آنجا كه لعاب بسيار افتد ، مازو و برگ عنب الثعلب خشك كرده و اندر گلاب حل كرده يا اقاقيا بگلاب حل كرده يا حضض به سركه پخته ، آن سركه اندر دهان گرفتن ، و حضض بدين صفت كرده قلاع سفيد و سرخ را سود دارد .
و قلاع بلغمى كهن را برگ زيتون و اقاقيا از هر يكى ده درم ، شبّ يمانى و قلقطار از هر يكى درمى و نيم ، ايرسا دو درم ، سعد دو درم ، زعفران ، كبابه از هر يكى چهار دانگ بسايند و به كار دارند .
و قلاع سودائى را بگيرند زرنيخ سرخ ، عاقرقرحا ، مر ، شبّ يمانى ، ايرسا ، نوشادر ، از هر يكى راستار است ، بقطران بسرشند و اندر صرّهء بندند و به گل