الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٦
باب چهارم از گفتار سيم اندر بيان كردن درد گوش و چگونگى معالجاتش
ببايد دانست كه اسباب درد گوش و گرانى گوش يكسانست .
و بسيار باشد كه مردم از هوايى بهوايى تحويل كند و بادى سرد يا گرم به دو رسد ، درد گوش تولد كند ، و بيشتر از باد سرد تولد كند .
علاج آنست كه اگر اندر تن و دماغ خلطى باشد ، نخست استفراغ آن خلط بايد كرد .
و علامتهاء اخلاط ، بسيار جاى ياد كرده آمدست .
امّا اگر ماده رقيق باشد و گرم ، نخست رگ قيفال بايد زد و طبع را به شراب آلو و شراب بنفشه و طبيخ خرماء هندو و حب بنفشه و طبيخ هليله و مانند آن نرم بايد كرد . و اگر غليظتر باشد ، استفراغ بايارج فيقرا و حب شبيار و حب قوقايا كنند ، و از پس استفراغ غرغره كنند .
و اگر درد سخت عظيم باشد ، روغن بنفش نيم‌گرم با اندكى كافور اندر چكانند .
شياف ابيض با شير زنان ، گر با سپيدهء خايهء مرغ اندر چكانند ، و سپيدهء خايه را در اين باب خاصيتى عجبست . و شير زنان ، تنها كه از پستان اندر چكانند و آب گشنيز تر و آب عنب الثعلب سود دارد .
و اگر بسبب درد ترسند كه تشنج كند ، از چيزهاء مرخّى چاره نباشد ، هيچ بجاى روغن گاو گرم كرده نيست . و بخار طبيخ بنفشه و نيلوفر و خطمى ، بنايژهء قمع به گوش رسانند ، ضربان و درد بنشاند .
و اگر بضرورت به چيزى خدركننده حاجت آيد ، شياف ماميثا و يك حبّه افيون با شير زنان اندر چكانند .
و فلونيا و اقراص كوكب با شير زنان ، سوده درچكانيدن سود دارد .
و اگر از مخدّرات ضررى پديد آيد ، جندبيذستر تنها بسايند و اندر چكانند .
بايد دانست كه چيزهاء ساكن كننده سه روز بيش نبايد درچكانند ، و بعد از آن لعاب حلبه و لعاب تخم كتان و لعاب تخم مرو با شير زنان اندر چكانند .
و روغن زيت و روغن كنجد نيم‌گرم تكميد كنند و هر ساعت قطرهء در وى مىچكانند و باز بيرون مىكنند .
و اگر سرما رسيده باشد ، روغن سذاب و روغن شبت و روغن بيدانجير و اندكى غاليه با روغن بان حل كنند و اندر چكانند . و بسيار باشد كه شخصى را سرما رسد و باد سرد بر گوش زند و درد خيزد و اين شخص را شراب خوردن عادت باشد ، مقدارى بخورد و بخسبد ، بىگزند برخيزد ، خاصه شراب صرف قوى .
و اگر سبب درد ، مادهء بادناك باشد ، جندبيذستر اندر روغن سذاب بپزند و اندر چكانند و تكميد كنند بجاورس