الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٦

باب ششم از جزو ششم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر صداعى كه از جراحت و زخم تولد كند

كه حس دماغ قوى باشد ، بامداد ، پست جو با شكر دهند و طعام غليظ فرمايند ، چون سر بره و پايچهء بگندم و كشك جو پخته ، و بكرنج پخته و سماق پخته و هريسه به گوشت گوساله و ماهى تازه .

و اگر حرارت سخت قوى باشد ، اندر غذاها برگ كوك و ساق آن درافكنند ، و شراب خشخاش موافق باشد .

باب پنجم از جزو ششم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر صداعى كه از پسِ جماع پديد آيد

باب پنجم از جزو ششم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر صداعى كه از پسِ جماع پديد آيد

سببهاء آن ، يكى خشكى باشد كه از بسيارى جماع تولد كند ، ديگر آنكه اندر تن اخلاط بد باشد ، و به حركت جماعى بخارها بجنبد و بدماغ برآيد .

علاج آن ، آنجا كه سبب ، خشكى باشد ، تدبيرهاء ترىفزاى بايد فرمودن و ماء اللحم و شورباى مرغ فربه و ماهى تازه و خايه مرغ نيم‌برشت و قليهء كدو و اسفاناخ و مانند آن بايد دارد .

و آنجا كه سبب حركت بخارها باشد ، نخست تن را از اخلاط بد پاك كند و اگر فصد حاجت باشد ، نخست فصد كند ، پس استفراغ ديگر ، و دماغ را بروغن گل و روغن مورد قوت دهد .

و نطولها ساختن از پس استفراغ و بر سر چكانيدن و نطول از بابونه و برگ گل و برگ مورد بايد ساخت .

باب ششم از جزو ششم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر صداعى كه از جراحت و زخم تولد كند

باب ششم از جزو ششم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر صداعى كه از جراحت و زخم تولد كند

علاج اين صداع آنست كه نخست ، درد ببايد نشاند ، ببوى روغن گل و اندكى سركه .

و اگر آماسى باشد بنگرند اگر بفصد حاجت آيد و مانعى نباشد ، فصد كنند يا حجامت پس طبع را به آب ميوها و فلوس خيارشنبر ، يا بحقنهء نرم بگشايند .

و اگر تب آيد بامداد آب كسنه و آب عنب الثعلب دهند ، يا پنج درم فلوس خيارشنبر .

و اگر حرارت سخت قوى نبود اندرين شراب مقدارى صبر درافكنند از دو دانگ تا درمسنگى و بر حوالى جراحت ضمادها از صندل سرخ و فوفل و زعفران و صبر و گل ارمنى و طحلب و آب عنب الثعلب سازند .

و اگر خواهند كه مادتها از حوالى جراحت دور دارند ، ضماد از عدس و سماق و گلنار و گل سرخ و برگ مورد و نارپوست سازند ، اين جمله بپزند و خرقهء بدان تر مىكنند و بر حوالى آن مىنهند .