الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٣
باب دوم از جزو ششم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر صداع سرد
هليله و شربت و غذا و ضماد آنچه اندر علاج صداع بىماده ياد كرده آمد .
و اگر همه تدبيرها كرده باشد و صداع زايل نشود ، رگ بينى يا رگ صافن بايد زد ، يا بر ساق حجامت كردن .
و امّا علامات صداع صفراوى ، تشنگى است و طلخى دهان و درشتى زبان و بىخوابى و نبض سريع .
علاج آن ، استفراغ به شراب بنفشه و سفوف بنفشه ، و شراب آلو ، و آب ميوها و خرماء هندو و آب انار ترش و شيرين ، يا شيرخشت . و اگر حرارت آهسته‌تر باشد ، استفراغ بمطبوخ هليله و نقيع صبر بايد كرد ، و شربتهاء سكنگبين و شراب غوره و آب تخمها و اسبغول و شكر ، و پست و شكر . و اگر حاجت آيد كه بخار از دماغ باز دارند ، گشنيز خشك و بنفشه و گل سرخ كوفته از هر يكى راستار است با شكر آميخته ، بامداد و شبانگاه مقدار دو درمسنگ با آب سرد بدهند . و باقى علاج ، آنچه در علاج صداع بىماده ياد كرده آمدست .
و اندر همه انواع صداع ، پاى ماليدن و به آب گرم و طبيخ بنفشه و بابونه شستن سود دارد ، و از بن ران تا نزديك شتالنگ بستن ، و بوقت گشادن اندر آب گرم نهادن ، و بستن از نزديك ران و گشادن از جانب شتالنگ .
باب دوم از جزو ششم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر صداع سرد
باب دوم از جزو ششم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر صداع سرد
صداع سرد يا بىماده باشد يا با ماده ، و ماده يا بلغم باشد يا سودا .
علامات صداع سرد بىماده ، اندر سر و چشم گرانى نباشد و ترى نپالايد و انديشهاء فاسد كند از جنس رعونت و بول سپيد و رقيق باشد .
علاج آن ، روغن سذاب گرم كرده بر سر نهادن كفايت باشد .
و اگر سردى ، سخت غالب باشد ، روغن فرفيون با روغن سذاب بياميزند ، يا روغنى ديگر چون روغن قسط و روغن سوسن و مانند آن .
و نمك و ارزن گرم كرده بر سر نهادن ، و بوى مشك و عود و بوى مرزنگوش سود دارد . و سركه بر خاكستر ريختن و بر سر طلى كردن ، صداع سرد زايل كند .
و اگر واثق باشد كه اندر تن خلطى بد نيست ، در آفتاب سر برهنه كردن سود دارد .
و آن را كه سرمازده باشد ، غذا اندك بايد داد ، و طبع را نرم بايد كرد و از آب سرد