الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٩
باب ششم از جزو پنجم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر علت كزاز
و تازه برنهادن ، و ضماد از ميعهء تر و جندبيذستر ، و فرفيون و موم زرد و روغن سوسن سازند ، و از ثفل روغن كتان و روغن كنجيد و لعاب حلبه .
و اگر حلتيت و جندبيذستر بهم سرشته ، چند گوزى بدهند تب آرد و تشنج در حال بگشايد .
و گرمابه خشك ، و اندر ريگ گرم نشستن سود دارد .
و امّا تشنج خشك را علاج دشوارست و اگر تب نباشد اندر آبزن مىبايد نشاند ، و روغنهاء تر ماليدن ، و مفاصل بروغن چرب داشتن . و ضماد بنفشه و خطمى و موم صافى و روغن بنفش ساختن .
و اگر تب باشد ، اندر آبزن ، بنفشه و كشك جو و نيلوفر و كدوتر و برگ بيد و خيار و برگ كوك پزند و حقنهاء ترىفزاينده فرمايند .
و آنجا كه تب نباشد ، شير تازه و شير خر با شكر و روغن بادام دادن .
و خداوند تب را كشكاب و آب كدو و آب خيار و آب خربزهء هندو دهند با روغن بادام . و اگر با اين شربتها اندكى شراب رقيق سپيد بياميزند تا زودتر اندر رگها بگذرد صواب باشد . و آب نيز با اندكى شراب ، ممزوج كنند .
و لعاب اسبغول و آب برگ خرفه و كدوتر كوفته بر سر او مىنهند .
و از آرد جو و برگ خطمى و بنفشه ضمادى بر مفاصل او مىنهند نافع باشد .
باب ششم از جزو پنجم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر علت كزاز
باب ششم از جزو پنجم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر علت كزاز
ببايد دانست كه كشيده شدن عضلها و عصبهاء گردن را كه از پيش و پس كشيده شود و گردن راست بماند ، كزاز گويند .
و گروهى تشنجى را كه سبب آن سردى و فسردگى باشد كزاز گويند .
و متأخران اصطلاح كرده‌اند بر آنكه كزاز آن را گويند كه عصبها و عضلها سخت شود و از سوى پيش و پس كشيده شود و راست بماند و نتواند جنبيد و التفات نتواند كرد و نتواند خسبيد .
اسباب گزاز اسباب خاصهء كزاز بادهاء غليظ باشد كه عصبها را كشيده دارد و باشد نيز كه مادهء اندر ليفهاء عصب و اجزاء عضله گذر يابد ، و بسبب كزاز سرمايى به دو رسد ، فسرده شود و ليفها فراز هم گشاده گردد ، و بدان سبب دردها تولد كند و حركتها باطل گردد .
علامات گزاز ، هرگاه كه عضلهء قفا و پشت سخت شود ، و آب دهان و شربت