الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٤

باب دوم از جزو چهارم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر علة كابوس

زيت با روغن گوز با دارچينى و گشنيز خشك .

و آنجا كه بخارى از معده برآيد ، قى بايد فرمود و از پس قى ، ايارج فيقرا و قوقايا دادن .

و اگر قوت ضعيف باشد ، نقيع صبر به كار داشتن و روغن گل بر صدغ طلى كردن چند روز ، پس روغن بابونه با روغن گل بياميختن ، پس روغن بابونه تنها به كار داشتن .

و آنجا كه از عضوى ديگر برآيد بعلاج آن عضو مشغول بايد بود .

و آنجا كه سبب بخار ، تهيى معده و گرسنگى باشد ، پيش از برآمدن آفتاب چند لقمه نان با ربّ غوره ، و شراب انار و شراب سيب و شراب ريواج و شراب ليمو و مانند آن بدهند .

و آنجا كه دماغ سخت ضعيف باشد ، بامداد و شبانگاه مشتى پست جو با اندكى گشنيز خشك بريان كرده با شكر بياميزند ، و روغن گل برچكانند و بدهند .

و دورانى كه اندر بيمارى پديد آيد مقدمهء بحران باشد ، بعلاج آن مشغول ببايد بود . و دوار دايم ، خاصه پيران را مقدمه سكته باشد ، زود بعلاج آن مشغول بايد شد .

و اگر عضوى خدر باشد ، پس دوارى پديد آيد ، نشان انتقال ماده باشد و بيم سكته باشد ، بتدارك آن مشغول بايد بود و بسيار باشد كه از پس دوار صداعى پديد ، و دوار بدان صداع زايل شود .

باب دوم از جزو چهارم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر علة كابوس

باب دوم از جزو چهارم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر علة كابوس

كابوس علتى است كه مردم چون در خواب شود پندارد كه چيزى گران بر سينهء اوست و او را مىفشارد ، نفس او تنگ شود ، آواز نتواند داد و نتواند جنبيد .

و اين علت مقدمهء صرع باشد ، يا مقدمه سكته ، يا مقدمهء ديوانگى كه آن را مانيا گويند .

اسباب آن ، سبب اين علت ، بسيارى خلطهاء غليظ باشد اندر تن ، چون بلغم و سودا و خون سودايى و پيوسته بخارى غليظ از آن خون برمىخيزد ، و تا مردم بيدار باشد ، بحركتهاى بيدارى تحليل مىپذيرد ، چون در خواب شود حركتهاء بيدارى باطل گردد و بخارها تحليل نيابد باز بدماغ برآيد و دماغ را پر كند و فرو گيرد ، اين برآمدن بخار و فرو گرفتن او دماغ را ، كابوس گويند .

و گاه باشد كه سرماء صعب بدماغ رسد ، خاصّه وقت خواب و دماغ را كثيف كند و فراهم فشارد و كابوس تولد كند .

علامات آن ، بخار هر مادهء اندر خواب رنگ آن ماده نمايد چنان كه معلوم است .

علاج آن ، اگر مادهء خونى