الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٥
باب دوم از جزو سيم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر انواع ديوانگيها
فيقرا بسرشند و بدهند ، موافق باشد .
و اگر معده ضعيف باشد ، گلشكر با عود ، گر با مصطكى گر با هر دو مىبايد داد .
و آن را كه مزاج سرد باشد ، از پس استفراغها دوا المسك و مثروديطوس و ترياق فاروق بايد داد .
و اندر مزاجهاء ديگر ، به شراب لسان الثور و مفرّح ، دل را قوت بايد داد .
صفت اين مفرّح ، بادرنجبويه و پوست ترنج و قرنفل ، مصطكى ، قرفه ، گوزبوا ، قاقله ، نارمشك ، بهمن سرخ ، بهمن سفيد ، درونج ، زرنباد ، زعفران ، تخم بادروج ، فرنجمشك از هر يكى دو درم ، مشك دانگى و طسوجى ، هليلهء كابلى شست درم ، شير آمله شست درم ، هليله و آمله در مقدار دو من آب بپزند تا بنيمه باز آيد و بپالايند ، و انگبين برافكنند و بقوام آرند ، داروها بدان بسرشند ، شربت دو درم .
و آنجا كه سبب علت ، گرمى جگر باشد ، استفراغ به ماء الجبن كنند و علاج بچيزهاء خنك كنند چون آب كسنه و آب كدو و آب خربزهء هندو و آب خيارترش و آب تخم خرفه و شراب بنفشه .
و اگر علت اندر وقتى اتفاق افتد كه حيوان را شير نباشد ، استفراغ بماء لبلاب و آب كسنه و فلوس خيارشنبر و خرماء هندو و شيرخشت كنند .
و هر وقت كه طعام خورد قدرى كسنه و كوك با آن بخورد . و طعام هلام و فسرد از گوشت گوساله و ماهى تازه و بطون گاو به سركه بايد داد ، و الله اعلم .
باب دوم از جزو سيم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر انواع ديوانگيها
باب دوم از جزو سيم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر انواع ديوانگيها
ديوانگى چهار نوع است : مانيا ، داء الكلب ، صبارا ، قطرب .
مانيا بلغت يونانست و خداوند علت ، ديوانهء باشد كه خوى ددگان دارد و نظر او نظر ددگان باشد .
و خداوند داء الكلب ، خوى سگان دارد و گاهى بدخويى كند و گاهى مهربانى .
و صبارا ، اندر باب قرانيطس ياد كرده آمدست از بهر آنكه از پس تبهاء محرقه پديد آيد و با سرسام بهم افتد و سبب ، خشكى طبع باشد و برآمدن بخار صفراى سوخته بدماغ .
قطرب ، نوعى ماليخولياست و خداوند علت بر يك جاى قرار نگيرد .
و قطرب جانورى است همچون پشه است ، بر سر آب مىدود و حركتهاء زودازود كند بىنظام ، نام آن جانور برين علت نهند .
سببها : سبب مانيا و صبارا