الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٥
باب اول از جزو دوم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر علت فرانيطُسْ
به شراب بنفشه و شراب آلو و آب انار نرم داشتن .
و اگر بول كردن فرامشت كند ، مثانه بروغن شبت نيم‌گرم چرب بايد كردن و انگشت برنهادن تا بول جدا گردد .
و اگر علت ساكن باشد ، تدبيرهاء معتدل بايد كردن و اندر نطول ، نمّام و اكليل ملك در بايد فزود .
و بر سر ، ضمادى از تخم كتان و روغن زيت برنهادن .
صفت حقنهء نرم ، بگيرند كشك جو بيست درم ، بنفشه و نيلوفر از هر يكى هفت درم ، عنّاب پانزده عدد ، سپستان سى عدد ، بابونه پنج درم .
اگر بيمارى آهسته‌تر باشد ، بيشتر شير كنند ، همه اندر دو من آب بپزند تا بنيمه باز آيد و بپالايند ، و مقدار پنجاه درم با يك ستير شكر و يك ستير روغن بنفش .
و امّا اگر ماده صفرايى محض باشد ، بنگرند اگر عفونت پذيرفته نيست ، بتسكين و اعتدال باز آوردن مزاج مشغول شوند .
و اگر عفونت پذيرفته باشد ، با تسكين ، تدبير استفراغ مىكنند .
اما تسكين به شراب غوره كنند و شراب ريواج و شراب ليمو و شراب ترشى ترنج و سكنگبين و شراب انار .
و اگر طبع نرم نباشد شراب آلو و شراب خرماء هندو ، و از پس دو ساعت كشكاب دهند با آب كدو يا آب خربزهء هندو .
و ببايد دانست كه فرق ميان علاج علت خونى و صفرايى آنست كه اندر علاج صفرايى تدبير تسكين قوىتر بايد ، و از آب سرد و شربتهاء سرد دادن نبايد ترسيد ، و خون كمتر بيرون بايد كرد .
و اندر علت خونى با تسكين ، تحليل مىبايد كرد ، و اندر شربتهاء سرد دادن و آب سرد دادن چندان دليرى نشايد كرد كه اندر علت صفرايى شايد كرد .
و آنجا كه به غذا حاجت باشد ، مزوّرهء كدو و مزورهء اسفاناخ و مزورهء خيار ، همه باندكى كوك و گشنيز تر بروغن بادام .
و اگر ترشى خواهد طفشيل از عدس مقّشر به آب غوره بىزعفران يا از خرماء هندو يا از نيشو .
و آنجا كه بحقنه حاجت آيد حقنه بدين صفت كنند : كشكاب بيست درم ، لعاب اسبغول ده درم ، روغن گل ده درم ، سپيدهء خايهء مرغ دو عدد ، شكر ده درم جلّاب كرده همه بياميزند و به كار برند .
صفت حقنهء ديگر ، بنفشه خشك ، تخم خطمى ، كشك جو ، سبوس گندم ، از هر يكى يك مشت ، اندر دو من آب بپزند تا بنيمه باز آيد ، هفتاد درم از آن آب بستانند و پنج درم شكر سرخ و پنج درم روغن بنفشه برافكنند و به كار برند .