الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٢
باب اول از جزو دوم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر علت فرانيطُسْ
جزو دوم از گفتار اوّل از كتاب معالجات از كتاب اغراض اندر آماس دماغ كه در غشاء دماغ افتد و اسباب و علامات و علاج آن و اين هفت بابست
جزو دوم از گفتار اوّل از كتاب معالجات از كتاب اغراض اندر آماس دماغ كه در غشاء دماغ افتد و اسباب و علامات و علاج آن و اين هفت بابست
باب اول از جزو دوم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر علت فرانيطُسْ
باب اول از جزو دوم از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر علت فرانيطُسْ
فرانيطس سرسام گرم را گويند و اين نامى است خاصه آماس گرم را كه اندر غشاء دماغ افتد نه اندر گوهر دماغ .
و سرسام تيز اينست از بهر آنكه تا خلط تيز و گرم نباشد اندر غشا گذر نتواند كرد و اندر ميان اجزاء آن جاى نتواند گرفت و آماس نتواند كرد .
و آماس گوهر دماغ را نيز سرسام گويند ، از بهر آنكه اعراض آن همچون اعراض فرانيطس باشد ، تب گرم و هذيان و اختلاط عقل .
و ترجمهء قرانيطس هذيان است و مادهء آن خون صفرايى ، يا صفرايى صرف سوخته و سودايى سدّه .
و اين علت را مقدماتست چون تبهاء گرم و خشكى طبع و فرامشتكارى كارهاء قريب عهد و اندوهمندى بىسببى و سرخى چشم و امتلاء رگهاء گردن و رگهاء چشم و رميدن چشم از روشنايى آفتاب و درد سر با گرانى و بىخوابى ، و خوابهاء شوريده ديدن ، اين اعراض بيم‌كننده‌اند بدين علت .
و اما انواع اين علت بسيارست ، يك نوع آنست كه آماس اندر غشاء بيرونى باشد كه بر قحف دماغ پوشيدست ، و باشد مر كه رگهاى كه از درزهاء قحف مىبرآيد و بغشا مىپيوندد آماس گيرد .
و بعضى آماس اندر غشاء جزو مقدم دماغ افتد ، و اندر بعضى اندر جزو ميانين و اندر بعضى اندر جزو پسين ، و بعضى بمشاركت حجاب و عضلهاء سينه افتد . و باشد نيز كه از انتقال مادهء ذات الريه افتد و بعضى بمشاركت معده و اندامهاء عصبانى افتد ، چون مثانه و رحم .
و گروهى گفته‌اند نوعى فرانيطس است بىتب و بىآماس ، لكن خداوند علت ، سخت بىقرار باشد و متحرك چنان كه خواهد كه به ديوار برجهد و ضجر و دلتنگ باشد و تشنگى غالب و نفس‌تنگ و اگر آب خورد به حلق او فرو نرود و براندازد ، و روى زبان او سياه