الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٨

باب سيم از جزو اوّل از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر نشانها كه از مزاج دماغ جويند

باب سيم از جزو اوّل از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر نشانها كه از مزاج دماغ جويند

باب سيم از جزو اوّل از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر نشانها كه از مزاج دماغ جويند

خداوندان دماغ گرم را از هواء تابستان و حرارت آفتاب و حرارت آتش و گرمابه و از طعام و شراب گرم و از بوى چيزهاء گرم زود صداع خيزد . و رنگ روى و چشم او ميل بسرخى دارد ، و رگهاء چشم او ظاهر باشد . و موى او نخست سرخ باشد پس بسياهى گرايد و زود اصلع شود . و فضلهء دماغ او زود پخته شود و زيرك و دريابنده باشد ، و از رايها و عزيمتها زود بگردد ، و باشد كه در وى طيشى و سبكسارى باشد و خواب او سبك باشد .

و خداوند دماغ سرد را زكام و نزله بسيار افتد ، و سپيدى چشم او صافى باشد و رگهاء آن باريك و خواب او گران باشد و موى او نخست ميل بزردى دارد ، و جعدى نباشد اندر موى او و زود سپيد شود ، و حركت چشم او آهسته باشد و چشمها بگرانى گشايد ، و راى و عزيمت او ثابت باشد همچون عزيمت پيران .

و خداوندان دماغ خشك را مجرى بينى از فضول پاك باشد . و زكام و نزله كم باشد و حاستهاء او قوى باشد و بىخوابى نتواند كشد و زود اصلع شود ، و علمها دير فهم كند و آنچه فهم كرد ، نيك نگاه دارد .

و خداوندان دماغ تر را حاستها كند باشد و زكام و نزله و سيلان رطوبت از بينى بسيار باشد ، و بسيار خسبد و علمها دير فهم كند و زود فرامشت كند و از رأى عزيمت زود بگردد و موى او جعد نباشد و دير رويد و دير اصلع شود .

و خداوندان دماغ گرم و خشك شتاب زده باشد و از راى براى مىگردد و حاستهاء او تيز باشد ، و مجرى بينى او پاك باشد ، و خواب او سبك باشد ، و موى او سياه و جعد و بسيار باشد و زود اصلع شود ، و لون روى و چشم او بسرخى ميل دارد .

و خداوندان دماغ گرم و تر را از گرمابه و باد جنوب و از همه غذاهاى گرم و تر رنج بيند و پيوسته مستعد بيماريهاء سر باشد ، و حاستهاء او كند باشد و بسيار خسبد و خوابهاء شوريده بيند ، و موى او بسرخى گرايد و لون روى او تازه و درفشان باشد ، و رگهاء چشم او ظاهر باشد و مخاط او بسيار باشد .

و خداوندان دماغ سرد و خشك را رنگ روى تيره باشد چون سبز سياهى ، و بر لون او رونق و تازگى نباشد ، و هيچ طعام و شراب سرد و هواء سرد او را موافق نباشد ، و اندر جوانى حاستهاء او تيز باشد و لختى سبكسارى باشد و بروزگار حاستهاء او كند مىشود ، و زود