الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٦

باب دوم از جزو اوّل از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر نشانهاء كه از اندامهاء مشارك دماغ جويند

خشك اندر جزو ميانين دماغ . و نقصان را ابلهى گويند و احمقى نيز گويند و دلالت نقصان و بطلان يكيست .

و تشويش را شوريدگى گويند و بتازى اختلاط عقل گويند . و اگر شوريدگى بيرون از اندازه باشد و با حركتهاء بد باشد ، ديوانگى گويند و بتازى جنون سبعى گويند .

و اگر آهسته‌تر باشد و انديشهاء باطل كند ماليخوليا گويند .

امّا نشان اختلاط عقل و ديوانگى نشان آماسى باشد يا نشان مادّهء گرم خشك اندر دماغ .

و ماليخوليا نشان خلط سودا باشد در دماغ و گاه باشد كه اندر بيمارى سرد ، اختلاط عقل پديد آيد چنان كه اندر ليثرغس و نشان آن باشد كه علت از حرارتى خالى نيست و هر فعلى از افعال دماغ و هر انديشهء كه ميل بآهستگى و ترس و بددلى دارد نشان مزاج سرد باشد .

و هرچه بشتاب زدگى و تندى و تهور و دليرى ميل دارد ، نشان حرارت باشد .

و فرامشتى بر مزاج سرد و تر گواهى دهد يا بر خشكى اندر جزء آخرين دماغ .

و آنكه چيزهاء ناديده و ناشنيده ياد كند ، نشان مزاج گرم باشد اندر دماغ يا مادهء .

و امّا ديدن خوابها نيز بر انواع اخلاط گواهى دهد ، چنان‌كه ديدن الوان سرخ بر بسيارى خون گواهى دهد ، و الوان زرد بر صفرا و مزاج صفراى ، و الوان سياه و خوابهاء بيمناك بر سودا و مزاج سودائى ، و الوان سپيد بر بلغم و مزاج بلغمى ، و خوابهاء شوريده بر مزاج گرم و خشك ، و آنچه فرامشت گردد و ياد نماند بر مزاج سرد گواهى دهد يا بر مزاج تر و الله اعلم بالصواب .

باب دوم از جزو اوّل از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر نشانهاء كه از اندامهاء مشارك دماغ جويند

باب دوم از جزو اوّل از گفتار اوّل از كتاب معالجات اندر نشانهاء كه از اندامهاء مشارك دماغ جويند

اندامهاء مشارك دماغ و چگونگى مشاركت آن اندر بخش نخستين ازين كتاب ياد كرده آمده است .

امّا آنچه از چشم جويند ، خشكى چشم ، نشان خشكى دماغ باشد .

و بسيارى اشك و بسيارى رمص اگر سبب آن بيمارى چشم نباشد ، نشان ترى مقدم دماغ باشد .

سطبرى رگهاء چشم نشان گرمى دماغ باشد .

سيلان اشك بىمراد اندر بيمارى حاده ، نشان آماس دماغ باشد و نشان سوختن ، خاصه اگر از يك چشم باشد .

بر هم زدن چشم زودازود ، نشان گرمى دماغ بود يا نشان