الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٤

باب دهم از گفتار اول از حفظ الصّحه اندر تدبير استفراغ بداروهاء مسهل

گرم سفرى يا رنجى اتفاق افتد و روزه و كم خوردن و علاج آن آبزن باشد و گرمابه و تمريخ و شربت كشكاب و روغن بادام و شكر ، و لعاب اسبغول و شكر ، و غذا پايجه اندر كشكاب پخته دهند و مانند آن . و الله اعلم .

باب دهم از گفتار اول از حفظ الصّحه اندر تدبير استفراغ بداروهاء مسهل

باب دهم از گفتار اول از حفظ الصّحه اندر تدبير استفراغ بداروهاء مسهل

ببايد دانست كه مردم تندرست و كودك را و مردم پير را و خشك‌اندام را و لاغر را و كسى را كه گوشت عضلهاء شكم او اندك باشد ، و كسى را كه قوت ضعيف باشد .

و كسى را كه عضلهاء زبان ضعيف باشد و اين كس باشد كه اندر سخن بجاء حرف سين حرف ثا گويد ، و كسى را كه اندر تن او خون زيادت از ديگر خلطها باشد ، اين چند گروه را كه ياد كرده آمد ، داروى مسهل نشايد خورد .

و نيز اندر فصل گرما و سرما نشايد خورد ، خاصه اندر فصل گرما ، بيست روز پيش از برآمدن شعرى و بيست روز پس از برآمدن او هيچ‌كس را نشايد كه داروى مسهل خورد و نه فصد شايد كرد و نه حجامت الّا كه ضرورتى باشد سخت ، فصد كنند و شرط احتياط و تسكين بجاى آرند .

و مباشرت نيز نبايد كرد خاصه در ايام باحور ، و اول باحور ، نوزدهم روز باشد از ماه تموز .

و برآمدن شعرى در روزگار بقراط به اول ايام باحور اتفاق افتادست ، بدين سبب اين مدت كه ياد كرده آمد از دارو خوردن نهى كرده است .

و بيست روز پيش از برآمدن شعرى و بيست روز پس از برآمدن او را حدى نهادست ، در جمله ده روز از آخر حزيران و جمله ماه تموز ، هيچ استفراغ نبايد كرد .

و كسى را كه شادى بزرگ يا غمى بزرگ يا مهمى و انديشهء بزرگ دارد ، دارو نشايد خورد . و بسيار خوردن داروى مسهل ، عادتى ناستوده است ، از بهر آنكه دارو خوردن بسيار ، احشا را و قوتها را ضعيف كند و كسى كه دارو خوردن آزموده نباشد ، طبيب نشايد كه او را دارو دهد ، و صواب آن باشد كه بغذاء لطيف و اندك ، تدبير او مىكند و اگر چاره نباشد ، چيزى لطيف دهد از آن انواع كه پستر ياد كرده آيد .

مردم خشك‌مزاج را داروى نرم و لغزاننده فزون از آن استفراغ آرد كه داروى تيز .

داروخوار نخست بايد كه تن را بژارده دارو خوردن كند