الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٠
باب هفتم از گفتار اول از حفظ الصّحه اندر تدبير شراب و منفعت و مضرت آن
و شراب سياه ، غذا بيش دهد ، لكن حرارت آن كمتر از حرارت شراب زرد باشد ، خاصه شرابى كه رنگ آتش دارد .
و شراب كه طعم و بوى آن ضعيف باشد ، محرور را شايد ، لكن از معده دير بيرون شود .
و شراب ريحانى يعنى لطيف و خوش‌بوى و خوش‌طعم ، خداوند خفقان و غشى را شايد .
و شراب ناخوش‌بوى ، دماغ را زيان دارد و اخلاط بد ، فزايد .
شراب شيرين فربه كند و آواز صافى كند ، لكن دير گوارد و از وى سدّه تولد كند و جگر و سپرز را زيان دارد .
شراب تلخ زود گوارد و سدّه بگشايد و خلط خام بلغمى را لطيف كند .
شراب رقيق زود بر رگها گذرد و بدماغ رسد و زود مست كند و ادرار بول بيشتر كند ، شراب غليظ بر خلاف اين باشد .
و از شراب خام ناجوشيده ، مستى و هشيارى زودتر باشد و نشاط زيادت كند و خون صافى كند ، لكن از مداومت آن دهان ناخوش گرداند و دماغ را ترى فزايد .
شراب جوشانيده ، آنچه تلخ باشد گوارنده باشد و هشيارى از وى دير باشد و خمار قوى و نشاط آن همچون نشاط خام باشد . و آنچه شيرين باشد اندر مثانه سنگ و ريگ پديد آرد و باشد كه سدّه افكند و باستسقا ادا كند .
و شراب ميويزى را حرارت و رطوبت كمتر از شراب انگورى باشد و غذا كمتر دهد و نفخ كند و كسانى را كه مزاج ايشان سرد و خشك باشد ، نشايد و پيران را هم بدين سبب نشايد .
و از انواع شرابها كه از كرنج و گاورس و غير آن كنند ، فعل و منفعت آن نباشد جز آنكه دماغ را ممتلى كنند .
و شراب كهن ، حكم آن حكم دارو است . و شراب تمام نارسيده ، جگر را زيان دارد و باشد كه اسهال كبدى آرد .
و محرور را شراب بر غذاهاء موافق مزاج بايد خورد ، چون غوره‌با ، و ريواج‌با و مانند آن و نقل انار و ليمو و ترشى ترنج بايد خورد .
و آن را كه شراب صداع آرد نقل آبى و نقل انار بايد خورد و اندر ميان هر دو سه شرابى اندكى آب سرد خوردن تا قوت شراب از دماغ باز دارد .
و آن را كه معده گرم و ضعيف باشد ، نقل حبّ الآس و آبى ترش بايد كرد و اگر معده سرد باشد ، نقل كمونى و سعد و قرنفل و پوست ترنج بايد كرد .
و آن را كه شراب غثيان