الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٧
باب ششم از گفتار اول از حفظ الصّحه اندر تدبير آب
و سنگ گرده و مثانه تولد كند .
آب گرم طعام را بر سر معده آرد و تشنه را خرسندى ندهد .
آب سرد باعتدال ، همه تندرستان را آسوده دارد و معده گرم را همچون گوارش بود و دل گرم را بجاء هواء خنك بود و بخارها از دماغ باز دارد و نگذارد كه خون و ديگر اخلاط ، تباه شود و عفونت باز دارد لكن آنجا كه مىبايد ماده پخته شود ، زيان دارد .
و آب گرم منش گشتن آرد و اگر سخت گرم باشد بادها را بشكند و قولنجى را سود دارد و تشنگى دروغ باطل كند و معده را بشويد و خداوند نزله و ماليخوليا و خداوند درد چشم را سود دارد و ادرار كند و حيض فروآرد .
آب چاه و كاريز بقياس به آب جوى ، بد باشد .
و آب جوى و آب چاه باهم نبايد آميخت .
و آب ايستاده خاصه آنكه در ميان درختان و ميان نى باشد ، سخت بد باشد ، سپرز را بزرگ كند و همه احشا را زيان دارد و باشد كه باستسقا ادا كند و خصلتهاء بد بسيار دارد .
و آبهاء بد را بصلاح توان آورد ، بتدبيرهاء بسيار و آسان‌تر و بهتر آنست كه آب را با خاك پاكيزه بياميزند ، خاصه خاك شهر خويش و بجنبانند و بنشانند .
كمترين تدبيرى آنست كه بپزند و بنشانند ، و اگر همچون گلاب بچكانند ، سخت نيك باشد .
و آب غليظ با شراب بايد خورد گر با سير ، و آب شور با سركه و سكنگبين و اگر چيزى قابض چون خرنوب و حبّ الآس و مانند آن در وى افكنند يك شبانروز ، مضرت باز دارد .
آب زاك با شراب خورند يا چيزى كه طبع را نرم كند و آب تلخ با چيزى چرب و شيرين خورند ، و آب تيره با سير خورند .
و ترياق همه آبهاء مخالف ، پيازست خاصه به سركه پرورده .
و با آب ايستاده هيچ چيز گرم نشايد خورد ، چيزهاء خنك بايد خورد .
و آنجا كه آب اندكى بود و روزگار گرم ، آب را با سركه بياميزند ، تشنگى كمتر آرد .
و اگر تخم خرفه بكوبند و با سركه بياميزند و نان در وى زنند به آب كمتر حاجت آيد .
و بر سر طعام آب بسيار نشايد خورد ، و اگر كسى را صبر نباشد ، اندكى آب سرد ببايد مزيد ، و هر چه سردتر تشنگى زودتر نشاند .
و صبر كردن بر تشنگى ، مرطوب و مبرود را سود دارد و محرور را زيان دارد .
و آب خوردن ناشتا و از پس رياضت و گرمابه ، سخت زيان دارد و جگر و گرده را سرد كند و بيم باشد كه باستسقا ادا كند .
و اگر كسى را از آب خوردن ناشتا صبر نباشد ، آب با شراب ممزوج كند ، زيان