الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ٢٢٥
باب پنجم از گفتار اول از بخش دوم از حفظ الصّحه اندر تدبير غذاها و احوال آن
لطيف‌كننده بايد ، چون نخودآب و اسفيدباها به گنجشك و كبك و تذرو و آهو و بط فربه و توابل دارچينى و كرويا و زيره و سعتر ، و مرطوب را خاصه قليهء خشك و قليهء آب‌كامه به سعتر و اندكى سير و گوزمغز .
و قليهء خشك از گوشت سرخ بايد ساخت كه سپيدى از وى جدا كرده باشند و بروغن گوز بريان كرده يا بروغن زيت يا بروغن زردآلو .
و غذا لطيف و سبك چون گوشت جوژه مرغ خانگى و گوشت درّاج و طيهوج و مانند آن ، تندرستى بهتر نگاه دارد و از آن فضول كمتر خيزد .
و غذاها غليظ قوت بيش دهد .
و هر كه غذا غليظ از بهر قوت خورد بر گرسنگى راستين بايد خورد و به اندازه بايد خورد كه قوت معده آن را هضم كند تمام ، تا همه قوت گردد و فضول ، تولد نكند .
و لونهاء بسيار اندر يك نوبت بسيار نبايد خورد از بهر آنكه قوت معده اندر هضم الوان بسيار ، عاجز آيد و متحير بماند و هضم آن ، تمام و هموار نيايد و بيشتر فضول گردد .
و بر يك لون اختصار بايد نمودن و بدان قناعت كردن .
و غذاهاى خشك چون گاورس و عدس و گوشت نمكسود ، شهوت طعام ناقص كند و لون بشره تباه كند و طبع خشك دارد .
و غذاهاء چرب ، شهوت طعام ببرد و معده را ضعيف كند و گرانى و كسلانى آرد .
و غذاهاى سرد ، سستى و گرانى كند ، و ترشيها اعراض پيرى پديد آرد .
و غذاهاء شور و تيز ، چشم را زيان دارد .
و بسيار غذاهاست كه اندر يك روز و يك نوبت ، دو بهم نشايد خورد چون دوغ‌با و غوربا ، و هيچ دو از پس انار ترش و از پس آلو و شفتالو و زردآلو نشايد خورد . و كرنج با چيزى كه از سركه سازند نشايد خورد .
كبوتربچه و سير و پياز و خردل ازين هيچ با يك‌ديگر نشايد خورد .
و گوشت نمكسود و سركه و سير نشايد پخت . و جغرات و شير و ماهى تازه و انجير اندر يك مجلس و اندر يك روز نشايد خورد كه بيم باشد كه بهق و برص آرد .
از پس ميوه تر آب يخ نشايد خورد ، انگبين و خربزه از پس يك‌ديگر نشايد خورد .
سير و پياز به يك جا نشايد خورد .
گوشت بريان كه از تنور برآيد ، نشايد پوشيد و اگر پوشيده باشد ، نشايد خورد .
بسيار خوردن پياز ، كلف و سرگشتن آرد . شير و شراب اندر يك روز خوردن ، نقرس آرد .
از پس فصد و حجامت ، چيزى شور خوردن گر و بهق آرد .
سركه در چيزى كه از مس و ارزيز و روى باشد نشايد داشت ، و روغن و شير اندر جاى