الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ١٨١

باب اول از جزو دوم از گفتار چهاردهم از بخش اول اندر آنك نضج چيست

پس هر نوع بقياس با آن نوع كه در زير اوست ، جنس خاص‌تر است ، از جنس خاص بگيرد .

مثلا گويد اين بيمارى ، تب است و تب انواع است ، حمى يوم است ، دق است ، سونوخس است ، تب عفونى است .

ديگرباره فصل هر نوعى بدست آرد تا نوعى خاص‌تر بدست آرد ، مثلا گويد ، اين تب عفونى است و عفونى از عفونت همه اخلاط باشد ، پس تب عفونى انواع است .

ديگرباره فصل هريك بدست آرد ، مثلا بدست آرد كه اين تب غب است و تب غب خالصه است يا غير خالصه و شطر الغب است و فصل هريك بجويد تا خاصه و بيمارى بدست آرد ، مثلا گويد اين بيمارى غب خالصه است و از عفونت صفرا است تا بدين طريق بيمارى او را مشخص گردد و عين آن و حقيقت آن بداند و بر طريق علاج واقف گردد ، و بداند كه اين بيمارى ، سخت گرم است و علاج آن تسكين حرارت است و استفراغ صفرا .

و خاصه صفتى باشد كه يك نوع از انواع را باشد و روا باشد كه گاهى باشد و گاهى نه ، لكن هرگاه كه باشد ، جز آن انواع را نباشد ، چون تلخى دهان اندر تب صفرا .

و عَرَض حالى باشد كه بر تبع بيمارى پديد آيد ، چون تكسّر و صداع و غير آن .

هرگاه كه طبيب ، جنس و نوع و فصل و خاصه و عرض بيمارى ، برين ترتيب باز جويد ، زود بر بيمارى واقف گردد . و اگر ازين طريق غافل باشد ، ممكن نيست كه بر هيچ بيمارى واقف گردد . و الله اعلم .

جزو دوم از گفتار چهاردهم از بخش اول از كتاب الاغراض الطبية اندر نضج و احوال و اين جزو چهار بابست

جزو دوم از گفتار چهاردهم از بخش اول از كتاب الاغراض الطبية اندر نضج و احوال و اين جزو چهار بابست

باب اول از جزو دوم از گفتار چهاردهم از بخش اول اندر آنك نضج چيست

باب اول از جزو دوم از گفتار چهاردهم از بخش اول اندر آنك نضج چيست

نضج ، پخته شدن بيمارى است ، لكن نضج از دو گونه باشد : يكى ، نضج حقيقى است و ستوده است ، و ديگر ، نضج بد و ناستوده ، لكن از بهر آنكه اندر هر دو ، ماده بيمارى از حال بگردد ، هر دو را نضج گويند .

اما نضج حقيقى آنست كه قوّت مغيّره ماده بيمارى را ساختهء دفع طبيعت گرداند و بر وى غالب شود .

و اندر نضج ناستوده ، ماده بيمارى بر قوت مغيره غالب شود و عجز او پديد آيد و عفونت اندر ماده ظاهر گردد و از قبول صلاح دور افتد .

مثلا نضج ستوده آنست كه اندر ذات