الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ١٦٦

باب يازدهم از گفتار دوازدهم از بخش اول اندر اسباب ضعيفى اندامها

دوم ، چيزهاء چرب و نرم ، چون مسكه و روغن گاو و پنير .

سوم ، شيرينيها ، چون فانيد و شكر و مويز و انجير و بادام و مانند آن . و الله اعلم .

باب نهم از گفتار دوازدهم از بخش اول اندر سببهاء درشتىآورنده

باب نهم از گفتار دوازدهم از بخش اول اندر سببهاء درشتىآورنده

اسباب درشتى ، پنج نوع است :

يكى ، داروهاى قابض چون هليله و خرنوب و مانند آن .

دوم ، غذاهاء زداينده و تيز چون انگبين و سركه و خردل و جمله ترشيها .

سوم ، هواء سرد و داروهاء سرد .

چهارم ، دود و گرد .

پنجم ، غذاهاء درشت چون ارزن و بلوط .

باب دهم از گفتار دوازدهم از بخش اول اندر اسباب تُخَمه و امتلا

باب دهم از گفتار دوازدهم از بخش اول اندر اسباب تُخَمه و امتلا

اسباب تخمه و امتلا ، پنج نوع است :

يكى ، بسيار خوردن طعام و شراب ، از بهر آنكه بسيارى آب اندر تن ترى فزايد ، فزون از آنكه تن را بدان حاجت بود تا قوت هاضمه از هضم آن ، عاجز آيد و بدان سبب ، تخمه و امتلا حاصل شود .

دوم ، گرمابه پيش از طعام يا پس از طعام تا بدان سبب ، تصرف طبيعت اندر طعام ، تباه گردد و طعام ، ناگواريده باندامها كشيده شود و امتلا تولد كند .

سوم ، به كار ناداشتن سببهاى تحليل‌كننده چون استفراغ و رياضت و مانند آن .

چهارم ، ترتيب بد اندر طعام خوردن .

پنجم ، ضعيفى قوت هاضمه و دافعه .

باب يازدهم از گفتار دوازدهم از بخش اول اندر اسباب ضعيفى اندامها

باب يازدهم از گفتار دوازدهم از بخش اول اندر اسباب ضعيفى اندامها

ببايد دانست كه از بهر آنكه معلوم شده است كه فعلهاء اندامها طبيعى و اختيارى همه بقوتها و ليفهاء عصبها است و به بافتگى و محكمى نهاد آن ، پس قوت مطلق آنست كه بافتگى و نهاد آن محكم باشد .

و ضعف مطلق ، آنكه بافتگى و نهاد آن سست گردد ، از بهر آنكه معلوم شدست كه قوت جاذبه از قوت ليفها حاصل آيد كه از درازا نهادست و ماسكه از ليفها كه بوريب نهادست و دافعه از ليفها كه از پهنا نهادست . و معلوم شدست كه اين ليفها