الأغراض الطبية والمباحث العلائية ( فارسى ) — الصفحة ١٣٥

گفتار هفتم از بخش اول از كتاب اغراض اندر دم زدن و احوال آن و اين گفتار مفرد است بىباب

و نبض صرع ، آنجا كه ماده بلغمى باشد ، نبض متفاوت و بطى باشد و آنجا كه ماده سودايى باشد ، صلب و صغير باشد .

نبض سكته ، موجى باشد .

باب بيستم از گفتار ششم از كتاب اول از اغراض اندر نبض انواع تبها

باب بيستم از گفتار ششم از كتاب اول از اغراض اندر نبض انواع تبها

نبض حمى يوم ، ميل بعظيمى و تواتر دارد و اگر مختلف گردد ، منتظم باشد . پس اگر نبض نامنتظم گردد ، حمى يوم نباشد .

نبض تب عفونى ، اندر اول نوبت فشرده باشد ، يعنى غاير و صغير و سريع و مختلف و اندر ميانه تب ، عظيم و قوى باشد .

و نبض غبّ خالصه ، نخست ضعيف و صغير و متفاوت باشد ، پس نبض عظيم و سريع شود .

نبض غبّ غير خالصه ، ضعيف و صغير و مختلف باشد ، و اندر ميانهء تب ، عظيم شود ، لكن به عظيمى خالصه نشود .

نبض شطر الغب ، نخست بسبب گران‌بارى طبيعت ، سخت ، مختلف و فشرده باشد و اندر ميانه تب ، به عظيمى مايل گردد ، بسبب حاجت .

نبض تب بلغمى ، نخست منخفض و ضعيف و صغير و متفاوت باشد ، پس متواتر و مختلف شود .

نبض تب مطبقهء خونى ، ممتلى و نرم و عظيم و قوى باشد ، و باشد كه با عظيمى ، سريع شود بسبب حاجت و اگر خون عفن باشد ، عظيم و سريع و مختلف باشد .

نبض ربع ، اگر ماده بلغمى باشد ، نرم و بطى و اگر صفرايى باشد ، سريع و متواتر باشد و اگر خونى باشد ، نرم و عظيم باشد و اگر سودايى باشد ، صلب و صغير باشد .

تمام شد ، نصيب اين كتاب از علم نبض .

گفتار هفتم از بخش اول از كتاب اغراض اندر دم زدن و احوال آن و اين گفتار مفرد است بىباب

گفتار هفتم از بخش اول از كتاب اغراض اندر دم زدن و احوال آن و اين گفتار مفرد است بىباب

منفعت دم زدن همچون منفعت نبض باشد و حالهاء دل و تن و حال قوتها و حال روح بسبب حالهاء دم زدن بگردد ، همچنانكه حال دم زدن بسبب حالهاء دل و تن و روح بگردد .

بدين سبب احوال دم زدن همچون احوال نبض ، نشان‌دهنده است از احوال دل و روح و احوال تن .

و اسباب دم زدن ، همچون اسباب ماسكه نبض ، سه است ، فاعل و آلت و حاجت .

اما فاعل ، قوت حيوانى است ، و آلت قصبهء حلق است ، و حاجت نسيم هواى خوش بسوى دل كشيدن و هواء دودناك