اتركنامه ( تاريخ جامع قوچان ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٨
قوچان از عهد مغول تا عصر مشروطيت
شكل مهر سجع مهر الحكمة للّه در اين فرمان هم كلمات حاكيه از شخص سلطنت را به مداد زرياب‌آميز نگاشته‌اند فرمانها هر دو بىصحه متعارفه سلطانى و خطگزارى مستوفيان ديوانى است از ملاحظه عبارت و انشا اين فرمانها و سجع مهرها و خط نگارنده و صنعت حكاك آنها محقق مىگردد كه اين فضايل و صنايع در آن عهد نقصان كاملى داشته است و از موازات در خط فرمانها و حك مهرها و ملاحظه تفاوت شعرهاى آنها مستفاد مىشود كه در آن قرب يكصد سال متخلل ما بين صدور اين دو فرمان ترقى بيّنى حاصل نشده و در سليقه و صنعت و فضايل ، تكميلى چندان به هم نرسيده . » « 1 »
مؤلف مطلع الشمس مىنويسد : « در سال 1139 هجرى شاه طهماسب صفوى حكومت خبوشان را به اللّه قلى خان قاجار تفويض نمود . » « 2 » سپس مىافزايد « ارتفاع قوچان با تهران برابر است . چون از قوچان به سمت رادكان حركت نمايند منزل اول ، قريهء علىآباد است . . . يك فرسخ كه از قوچان دور شوند در طرف چپ راه قدرى دور تر از جاده ، قريهء فتح‌آباد مقتل نادر شاه است كه تقريبا سى خانوار سكنه دارد و آبش از قنات تأمين مىشود . اين قريه بر روى تپه واقع و به زعم بعضى در واقعهء نادر ، در اينجا آبادى نبوده و در عهد شهريار محمد شاه غازى ، آقاسى بيگ نامى از گماشتگان اللهيار خان آصف الدوله قلعه‌اى بر روى تپه بنا كرده كه هنوز معروف به قلعهء آقاسى است . ما بين فتح‌آباد و قريهء هىهى تپه‌اى است مدور مصنوعى مخروطى شكل كه دور آن از پايين سيصد قدم و ارتفاع آن پنجاه قدم و دايرهء سطح فوقانى آن 120 قدم و قطر اين دايره چهل قدم است . اين تپه را « خالصه تپه » ، « تپهء نادرى » و « مرواريد تپه » مىنامند . عقيدهء بعضى اين است كه بر روى اين تپه ، نادر شاه تخت و تاج سلطنت را بدرود گفته اما اين قول به نظر ضعيف مىرسد چه مورخين ضبط كرده‌اند كه نادر شاه در قريه فتح‌آباد خبوشان مقتول شده است . پس معلوم مىشود كه همان وقت فتح‌آباد ، آبادى داشته و از نادر شاه پادشاهى دور است كه بر روى تپه‌اى كه از هر طرف نمودار است سراپرده زند ، يمكن كه سراپردهء نادر شاه فيما بين فتح‌آباد و خالصه تپه بوده است . » « 3 »
( 1 ) . صنيع الدوله ، محمد حسن خان . مطلع الشمس ، تهران ، چاپ سنگى ، 1301 ق . ص 148 - 163 . ( 2 ) . همان ، ص 164 . ( 3 ) . همان ، ص 166 .