اتركنامه ( تاريخ جامع قوچان ) ( فارسى ) — الصفحة ١٧٩
قتل كلنل محمد تقى خان پسيان
قتل كلنل محمد تقى خان پسيان
قتل كلنل محمد تقى خان پسيان
واقعهء كشته شدن كلنل نيز از حوادث متأخر قوچان است كه خاطرهء آن هنوز در اذهان معمران قوچان باقى است . قبل از نقل ماجرا ذكر اين نكته ضرورى است كه اصولا وقوع هرگونه واقعهء تاريخى - به دليل انگيزه‌اى بوده است كه مطالعهء آن مايهء عبرت و درسى از تاريخ خواهد بود .
حوادث تاريخى و فجايع بىشمارى كه بر ايران وارد شده ، از فتنه غز و حملات مغول تا ساير وقايع و حوادث تاريخ معاصر ايران كه بر سرنوشت ملت اثر گذاشته تماما مولود انگيزه‌هايى بوده كه با كمى تدبير قابل علاج و پيش‌گيرى بوده است ولى . . .
مثلا اگر بد رفتارى مأموران سلطان سنجر نسبت به قبايل غز نبود ، هرگز فتنه غز و تغز پيدا نمىشد ، و آن طايفه از نواحى بلخ و مرو و سرخس مانند سيلى خروشان به شهرهاى خراسان سرازير نمىگرديدند ، و آن همه قتل و غارت و كشتار بيرحمانه پيش نمىآمد . اگر سلطان محمد خوارزمشاه ، گزارش ينال خان ، آن حكمران طماع اترار را كه به مال و اموال بازرگانان مغول چشم آز دوخته بود و بدين سبب هم آنان را معدوم ساخت ، با دقت و بصيرت بررسى مىكرد و مسئله را از ديد مصالح كشور مىنگريست و سزاى عمل شوم ينال خان را كف دستش مىگذاشت يورش بىامان چنگيز ، اين فاجعهء عظيم تاريخى ، پيش نمىآمد و صفحات يك قرن تاريخ ايران را سياه نمىساخت .
از جمله حوادثى كه به انگيزهء آن بايد توجه داشت واقعهء قتل كلنل محمد تقى خان پسيان است ، اين مقدمات و انگيزه‌ها تا حدودى كه در قلمرو تحقيق نگارنده بوده بدين قرار است :
در اواخر حكومت قاجاريه يعنى در سال 1329 ق . مطابق 1910 م . ژاندارمرى ايران در تمامى نقاط كشور ، از جمله خراسان ، تأسيس گرديد . « 1 » تشكيلات ژاندارمرى در استان پهناور خراسان زير نظر كلنل محمد تقى خان پسيان افسر وطن خواه و تحصيل كردهء آلمان كه از نويسندگى هم بىبهره نبود سروسامان و گسترش پيدا كرد . در شهرهاى شمال خراسان از جمله قوچان ، واحدهاى ژاندارمرى استقرار يافت . هدف ژاندارمرى حفظ امنيت
( 1 ) . مهنامهء ژاندارمرى ، شماره مخصوص ، ص 60 .