اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى ) — الصفحة ٦
روشى كه نويسنده در تصحيح به كار گرفته است
مؤلف را رد كرده و عقيدهء شخصى خود را ابراز داشته است اين دو ماخذ يكى كتاب جامع « 3 » و ديگرى كتاب منهاج « 4 » است همچنين در اين اثر نام جالينوس « 5 » و ديسقوريدوس « 6 » زياد برده شد و از كتب آنها مسلما غير مستقيم استفاده شده است
روشى كه نويسنده در تصحيح به كار گرفته است
روشى كه نويسنده در تصحيح به كار گرفته است
چهار نسخه دست‌نويس بشرح زير در اختيار نويسنده بوده است
1 - نسخه خطى متعلق بكتابخانه شخصى نويسنده به قطع وزيرى و با خط نستعليق نسبتا خوب با سر مطالب به خط قرمز كاتب نامى از خود نبرده و تنها در آخر كتاب تاريخ تحرير را نهم شوال المكرم 1231 ذكر كرده است اين نسخه چون خواناتر بود مبناى تصحيح قرار گرفت
2 - فتوكپى از نسخه دست‌نويس كتابخانه ملى ايران اين نسخه نيز به قطع وزيرى با سر مطالب قرمز كه متأسفانه در عكسبردارى بيرنگ و محو بود نام كتاب محمد طاهر و سال كتابت 993 ه . ق
3 - فتوكپى نسخه خطى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى قطع وزيرى بزرگ خط نستعليق خوب و خوانا نام كاتب و سال كتابت با مركب سياه محو شده است
4 - نسخه كتابخانه ملى پارس به قطع وزيرى و با خط نستعليق خوب و خوانا
جز اينها از نسخ دست‌نويس و چاپى دو كتاب تحفة المومنين ، دو نسخه مخزن الادويه و كتاب چاپى صيدنه ابو ريحان بيرونى و كتب ديگرى كه در مآخذ از آنها ياد كرده آمده است براى تصحيح و مطابقت با يكديگر استفاده شده است
بايد متذكر شد تصحيح لغاتى كه بزبانهاى ديگر بوسيله نسخه‌برداران عامى و كم‌سواد نوشته شده بسيار مشكل است خاصه اينكه به علت اختلاف الفباى آن زبانها حتى مؤلفين مختلف به لهجه‌هاى خاص زبان خود خوانده و نوشته‌اند و مترجمين هم تلفظ خاص زبان اصلى را رعايت نكرده چه در تلفظ و چه در املا تصرفهاى بىجا كرده‌اند بدين‌ترتيب يك اسم در اين دست‌بدست‌شدنها تحريف و تغيير زيادى پيدا كرده از اصل بسيار دور شده است
نويسنده با همه كوششى كه در اصلاح نامها كرده است اذعان دارد كتاب بىعيب و نقص نخواهد بود
چون كتاب مخزن الادويه رعايت اعراب را براى درست خواندن لغات كرده است براى بدست دادن تلفظ صحيح نام گياهان و داروها اغلب در ذيل مطالب از اين كتاب استفاده شده است
اينك نتيجه چند سال زحمت نويسنده در دست شما خواننده است تا چه قبول افتد و چه در نظر آيد
بر خود لازم مىدانم از دبيرخانه كنگرهء بين المللى تاريخ پزشكى در اسلام و ايران كه امكان چاپ اين اثر نفيس و بيادماندنى را فراهم آورده‌اند و همچنين از مديريت محترم شركت دارويى پخش رازى جناب آقاى دكتر باقرى و رياست محترم واحد علمى آن شركت ، جناب آقاى دكتر صدر و همكاران محترمشان كه چاپ اين اثر را به عهده داشته‌اند و آقاى جواد رفيع‌نژاد از اعضاى دبيرخانه كنگره كه در نمونه‌خوانى اينجانب را يارى داده‌اند تشكر و قدردانى نمايم .
دكتر محمد تقى مير
( 3 ) - سه كتاب جامع شهرت بيشترى داشته‌اند يكى جامع المفردات تأليف ابو جعفر احمد بن محمد المالقى متوفى 546 كه كليهء مطالب ديسقوريدوس و جالينوس را جمع‌آورى و در كتاب گياهان داروئى خود شرح داده است ديگرى كتاب الجمامع لصفات اشتات النبات تأليف شريف ادريسى متوفى 560 ه . ق كه وى آنچه از گياهان طبى كه جالينوس در كتاب خود متذكر نشده جمع‌آورى و در كتاب خود ذكر كرده است و سومين كتاب الجامع تأليف ابو محمد عبد الله بن احمد ضياء الدين ابن بيطار گياه‌شناس معروف اندلسى ( متوفى 644 ه . ق ) ( 4 ) - منهاج الدكان فى الطب ، تأليف داود بن ابى نصر بن حفاظ معروف به كومين عطار اسرائيلى هارونى است كه در سال 658 ه . ق براى فرزندش تأليف كرده است و بيشتر از منهاج ابن تلمند ( موفق الدين امين الدوله ابو الحسن هبة الله بن صاعد بن هبة الله بن ابراهيم بغدادى نصرانى متوفى 560 ه . ق ) سود جسته است . ( 5 ) - قلاوديوس نام يونانى جالينوس است وى در 130 ميلادى در شهر برغامس در مبسيا چشم به دنيا گشود و در حدود سال 218 ميلادى درگذشت ( 6 ) - ديوسكوريدس يا دياسقوريدوس طبيب و گياه‌شناس و داروشناس معروف يونانى و از مفسرين كتب بقراط است در قرن اول ميلادى مىزيسته و در كتاب الادوية المفردة و كتاب احشاش وى از مآخذ مهم مولفين بعد است وى مدت چهل سال براى يافتن و شناختن و شناسائى كردن گياهان داروئى بنقاط مختلف مسافرت كرده است