اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٧
كبره
ضماد كنند بگدازاند و چون با سركه و اسفيداج و روغن گل بياميزند جهت ورمهاى گرم نافع بود و چون با ورق گل سرخ و عسل ضماد كنند بر شرى و ورم خصيه كه از گرمى بود و نار فارسى را نافع بود و چون با آرد باقلى بر خنازير ضماد كنند بگدازاند و خشك وى سودمند بود جهت دوار كه از بخار مرارى بود و يا بلغمى و مقوى معده بود و زياد خوردن وى تاريكى چشم آورد و آشاميدن وى خفقان را نافع بود و بخاصيت منع بخار از سر مىكند و از بهر آنست كه در طعام مصروعان مىكنند جهت منع بخار و تر وى چون بكوبند و آب آن در بينى چكانند قطع رعاف كند خاصه چون دو حب كافور در يك درم آب وى حل كنند و چون آب وى با شير زنان در چشم چكانند ضربان سخت را ساكن كند و خشك وى چون با نبات بياشامند درد سر و پشت را كه از گرمى بود سود دهد و دفع صداع و سكر بكند و چون خشك وى كوفته بعصاره تر وى مضمضه كنند جوش و دانه‌ها كه در زبان بود زايل كند و گشنيز خشك بخاصيت مقوى دل بود و مفرح خاصه در مزاجهاى گرم و دو درم از وى با سه درم آب لسان الحمل بياشامند قطع خون رفتن بكند و منع قى و جشاء حامض كه بعد از طعام بود بكند و خشك وى بريان كرده و شكم ببندد و چون با ميفنتج بياشامند كرم دراز بيرون آورد و چون هر روز يك درم با يك درم نبات بياشامند شرى زايل كند و بسيار خوردن ذهن را مختلط كند و چشم را تاريك كند و منى خشك گرداند و باه را بشكند و نسيان آورد و مصلح وى سكنجبين سفرجلى بود و خوزى گويد چون گشنيز خشك بسايند و با نبات شربت سازند قطع نعوظ بكند و منى را خشك سازد و همچنين اگر با نبات سفوف سازند و تر وى چون با مرغ فربه بپزند و مرق وى جهت سوزش مثانه سودمند بود و خشك وى وسواس گرم را سودمند بود كه سبب آن از شراب بود و چهل درم از آب وى گويند كشنده است به تبريد و اگر مضرت وى بدل رسد غش و جنون آورد و حال وى مانند حال مستان بود و همچنين چون از تر وى مقدار نيم رطل بخورند اختلاط عقل و غلظ آواز آورد مانند مستان كلام وى فاحش بود و از مجموع بدن وى بوى گشنيز آيد و مداواى وى به قى كنند و به طبيخ شبت و روغن زيت و بوره ارمنى و بعد از آن زرده تخم‌مرغ نيم‌برشت و فلفل و مرق مرغ فربه يا بط بنمك بسيار و فلفل خورد و شراب صرف اندك بياشامد يا ميفنتج و جيش ابن الحسن گويد گشنيز تر چون بسيار خورند زهر بود و اگر با سبزه ديگر بود از بقول منع آن بكند و اگر با سموم بود سمى بود
در مخزن الادويه مىنويسد : كزبره بضم كاف و سكون را و ضم با لغت عربى و يا معرب از كزبرناء سريانى است و جلجلان نيز نامند و بيونانى بردنمائمون و به نبطى فاتره و بسريانى كزبرنا و به فارسى گشنيز و بهندى دهنيه نامند و ديسقوردوس فوريون ناميده است
ابو ريحان مىنويسد : كزبره گشنيز را گويند بتازى كزبره و كسبره و بسريانى كزبرنا و به هندوئى به همين و روغن گشنيز را قوريون گويند و عربها كزبره را تقده نيز گويند
لاتين
CORIANDRUM SATIVUM
فرانسه
CORIANDRE
انگليسى
CORIANDER
كزنه
كزنه
بزر الانجره بود پيش از اين گفته شد
كزدان
كزدان
بادرنجبويه بود در باب با بيان منفعت و مضرت او كرده شد
كزبرة البر
كزبرة البر
شعر الجن است و آن پرسياوشان است و در باب پاميان مضرت و منفعت وى كرده شد
كبره
كبره
كزبره است كه گفته شد