اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٧
قنه
صفرا كه با بلغم مخاطى آميخته بود براند و درد مفاصل و عرق النسا را و درد قولنج را چون بياشامند يا بدان حقنه كنند نافع بود و مقدار شربتى از وى دو مثقال بود و در حقنه پنج درم و عصارهء وى سودمند بود جهت درد سر كه از حرارت بود و از آفتاب خيزد و يا از خوردن شراب صرف چون به سركه بگدازند و بر صدغين و پيشانى ضماد كنند و ريش سر زايل كند بعد از آنكه سر را بنوره بمالند و موى بسترند و پاك بشويند پس اين عصاره كه به سركه بگداخته طلا كنند و چون به آب و عسل اندكى حل كنند و در موى مالند شپش بكشد و ريشك و اگر بر روى سنگ كه كارد بدان تيز مىكنند به آب بمالند و بر پيشانى لطوخ كنند آب رفتن از چشم بازدارد و اگر به شير دختران حل كنند و طلا كنند بر چشم درد و ورم آن را نافع بود و مجموع دردهاى كهن كه در چشم بود زايل كند مثل جرب و سبل و شعيره و سفيدى و ريش كه در طبقهء قرنيه بود مجموع را نافع بود و اگر با روغن خيرى يا سوسن بگدازند و نيم‌گرم در گوش چكانند درد و ضربان ساكن كند و اگر از حرارت بود بروغن گل سرخ نافع بود و جهت ريش كه در گوش بود و اگر كرم در گوش تولد كرده باشد به آب ورق شفتالو حل كنند و در گوش چكانند مجموع امراض كه در گوش بود زايل كند مانند طنين و دوى و قرحه و اگر به آب تريزه حل كنند و در گوش چكانند گرانى آن زايل كند و ورمى كه عصب سمع را بود زايل كند و مجموع ريشها كه در بينى احداث شود ار نافع بود و رعاف زايل كند چون به سركه حل كنند و قدرى زاج سوخته اضافه كنند و در بينى چكانند البته رعاف ببندد و ريش كه در دهان بود و ريم كه از آن روانه بود و بوى دهان كه گنده شده باشد به شراب كهن قابض حل كنند و بدان مضمضه كنند و زمانى در دهان نگاه دارند بغايت نافع بود و كسى را كه بوى دهان گنده باشد بىسببى به گلاب حل كنند و مضمضه كنند و زمانى را نگاه دارند و جهت ملازه و ورم لوزتين و شقاق لبها و خناق و دندان متحرك مجموع را نافع بود و چون با شراب بر سنگ بمالند و بر موضع گزندگى زنبور مالند و نحل نافع بود و عرق النسا و وجع و وركين و گزندگى مجموع جانوران زهردار چون يك درم از وى در بيست درم آبى كه بادآور خشك در آن جوشانيده باشند حل كنند و بياشامند نافع بود و صاحب منهاج گويد افراط قنطوريون مسهل خون بود و مصلح وى صمغ عربى بود و كثيرا و اسحق گويد مضر بود به سپرز و مسهل وى عسل بود و گويند بدل آن به وزن آن ورق حنا بود و دو دانگ آن سورنجان و گويند بدل آن به وزن آن پرسياوشان و نيم وزن آن ورق حنا بود
ابو ريحان در صيدنه مىنويسد : قنطوريون خرد را بلغت رومى طومقرون گويند و معنى طومقرون بلغت پارسى خرد باشد و اين نوع را لمنيسون نيز گويند بدان سبب كه لمنى بلغت رومى آب ايستاده را گويند و منبت اين نوع همه در آب ايستاده بود و در ماهيت آن
صاحب مخزن الادويه مىنويسد : نباتى است كه در كنار آبهاى ايستاده و در بطايح ميرديد به قدر يك شبر و زياده بر آن شبيه به فودنج جبلى و ساقهاى آن از هم جدا و پرشاخ و برگ و برگ آن شبيه ببرگ سداب و گل آن سرخ مايل به بنفش و ثمر آن مانند گندم و جميع اجزاى آن بسيار تلخ و با اندك قبضى و بيخ آن كوچك و بىمنفعت بخلاف بيخ نوع كبير
لاتين
ERYTHRACA CENTAURIUM
فرانسه
PETITE CENTAUREE
انگليسى
COMMUNLON ( OR LESSER ) CENTAURY
قنبيط
قنبيط
نوعى از كرنب بود بپارسى كرنب رومى خوانند بهترين آن تازه بود زردرنگ طبيعت آن سرد بود باعتدال و گويند گرم بود در اول و خشك بود در دويم سده بگشايد و خمار را نافع بود و منع مستى بكند همچنانكه كرنب و طبيخ وى نطول كردن بر درد مفاصل سودمند بود و وى غليظ بود و خون را غليظ و نفخ در حوالى پهلو احداث كند و اولى آن بود كه با روغن بسيار با گوشت فربه و سركه و مرى و داروهاى گرم خورند
صاحب مخزن الادويه مىنويسد : قنبيط بضم قاف و فتح نون مشدده و كسر با و سكون يا و طا به فارسى كلم رومى و كلم گرد نامند و نزد اهل شام و بغداد مشهور به بيض العيار است
كلم بطور عمومى به لاتين
BRASSICA OLERACEA
فرانسه
CHOU
انگليسى
CABBAGE
قنه
قنه
بادزد است به شيرازى جزر گويند طبيعت آن گرم است در دوم و گويند در سيم و خشك است در دويم و گويند در سيم ملين و محلل بود خنازير و بثور عدسيه و صداع و كزاز و صرع را سود دهد مصروع چون بوى وى بشنود و به هوش آيد و سر را نافع بود و كلف زايل كند و اگر بر دندان كرم‌خورده نهند نافع بود و خناق رحم را چون با شراب بياشامند نافع بود و وى ترياق پيكان زهردار بود و از دود وى مجموع گزندگان بگريزند و وى مقاومت با مجموع زهرها بكند نزديك به سكبينج و چون زن به خود برگيرد بچه بيندازد و از خواص وى آنست كه مفسد لحم بود و باقى منفعت وى در باب بادزد گفته شد و صاحب تقويم گويد محرورىمزاج را صداع آورد و مصلح وى روغن بيدمشك و كافور بود يا روغن بنفشه و كافور و صاحب منهاج