اختيارات بديعى ( قسمت مفردات ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٣
عقرب
غذا يا به آب به صاحب اسهال مزمن دهند بازدارد و قوت مرّهء ضعيف بدهد و آنچه در اندرون مازو بود چون در سوراخ دندان نهند درد ساكن كند و طبيخ وى جهت بيرون آمدن مقعد و رحم و سيلان رطوبت كه از رحم روانه بود و مزمن شده باشد نافع بود و چون بغايت سحق كنند و در بينى دمند خون بازدارد و اگر با سركه بپزند و بر حمره طلا كنند در ابتدا سودمند بود و همچنين منع نمله بكند و واجب آن بود كه چون خواهند كه بياشامند جهت امساك با بيض نيم‌برشت يا به صمغ عربى در آب حل كرده بياشامند تا از مضرت آن به حلق ايمن باشند و بدل آن ثمرة الطرفا بود به وزن آن و گويند عفص و جفت و بلوط و قرط و حب آس و قشور رمان و هليلج زرد و ثمرة الطرفا به وزن وى و گويند عود همه مانند يكديگرند در طبيعت
در مخزن الادويه مىنويسد : عفص بفتح عين و سكون فا و صاد به فارسى مازو و بهندى مازوپيل نامند و آن ثمره درخت بلوط است كه يك سال بلوط ثمر مىآورد و يك سال مازو و نيز مىگويند ثمر درختى است بسيار شبيه ببلوط
ابو ريحان در صيدنه مىنويسد او را فيقيديس گويند بلغت رومى و اهل ترمذ سكفس نامند و بسريانى افصى گويند و ميشى هم گويند
لاتين
GALLAC TURCICAE
فرانسه
NOIX DE GALLE
انگليسى
OAK APPLE - GALLNUT
عقار آدم
عقار آدم
گويند مغاث است و گفته شود
عقيق
عقيق
ارسطو گويد اجناس وى بسيارند و معدن وى بسيارند در بلاد يمن و ساحل بحر روم و نيكوترين آن بود كه بغايت شقاق و سرخ بود و طبيعت وى سرد و خشك بود و آنچه سوخته كنند قوت چشم بدهد و خفقان را نافع بود و قوت دل بدهد و دندان متحرك ساكن و محكم گرداند و اگر انگشترى عقيق در انگشت كنند و برابر خصم روند خشم فرونشيند و قطع خون رفتن از هر عضو كه باشد خاصه زنانى كه دايم خون از ايشان روانه بود بكند و اگر خردكرده سنون سازند خون رفتن از بن دندان بازدارد و زنگ ببرد و دندان را سفيد گرداند و جلاى تمام بدهد خاصه با مرواريد و بسد و ابن مؤلف گويد عقيق انواع است از سرخ و زرد و سياه‌فام و از آن زر و زيور زنان سازند و مبارك است و بهترين وى سرخ بود بعد از آن دو سياه‌فام را زيادت قيمتى نبود و هركس كه انگشترين عقيق در انگشت كند بسيار خشم و غضب نبود و از درد سينه ايمن باشد و اگر عقيق با مشك و كافور بروغن زيت سوده بر روى مالند و چرب كنند در خدمت پادشاهان عزيز باشند و گرامى و محبوب خلق گردند و همچنين عجم فيروزه بفال دارند و در خواص عقيق از حضرت رسالت صلى الله على احاديث بسيار مروى است
لاتين
CARNIOLUS
فرانسه
CORNALINE
يا
AGATE ROUGE
انگليسى
CORNELIAN STONE
عقربان
عقربان
اسقولوقندريون است
عقرب
عقرب
بپارسى كژدم خوانند و بيونانى سقروپيوس جرسادس بهترين وى نر بود و نشانهء آن بود كه ضعيف و لاغر بود و نيش وى سطبر بود و ماده فربه بود و بزرگ بود و نيش وى باريك بود و طبيعت آن سرد و خشك بود و ابن مؤلف گويد عقرب انواع است نوعى پرنده و نوعى رونده و نوعى جراره و نوعى در آب شنا كند و بعضى سياه و بعضى سرخ و بعضى زرد و بعضى سبز و بعضى ابرش و نيشى كه بر آن زخم كنند مجوف بود مانند ناب مار و سر آن كج بود و چون بزند زهر از ميان نيش بيرون آيد و او اخبث حشرات بود با مار دشمنى دارد و عقرب بيهوش و خفته نزند تا زمانى كه عضوى بجنبانند و اگر در زيت بجوشانند و آن زيت در گوش چكانند درد ساكن گرداند و اگر خرد كنند و بر گزندگى وى نهند درد زايل كند و اگر بريان كرده بخورند همين عمل كند و شريف گويد خاكستر وى در چشم كشند ضعف آن را رفع كند و سوختهء وى سحق كنند و با نيم وزن آن سرگين موش بياميزند و در چشم كشند تيزى را زيادت كند و جرب آن را زايل گرداند اگر عقرب بزرگ سياه خشك كنند و با سركه بر برص طلا كنند نافع بود و چون با زيت بجوشانند تا سوخته گردد ريشها كه دشوار باشد نيك گرداند چون آن روغن بر آن