ارشاد در معرفت و وعظ و اخلاق ( فارسى ) — الصفحة ٠.٧٧
الف : به نسخه‌هاى خطّى كه مراجعه شد :
- كاتب به جدانويسى گرايش دارد ، اما اين جدانويسى ضابطه‌اى ندارد ، مثلا : « تسخىرى » (
b
6 ) به جاى تسخيرى ؛ « نه مى » (
b
12 ، س 20 ) به جاى نمى ؛ « گروى ده » (
a
18 ) به جاى گرويده ؛ « دشمن‌نايگى » (
b
19 ) ، س 19 ) به جاى دشمنايگى ؛ « خويشتن » (
b
23 ، س 11 و درس 14 خويشتن ) ، « دنيوى » را « دنيه‌وى » (
a
30 ) كتابت كرده است .
- برخى كلماتى كه با زاء معجمه است ، كاتب با ذال معجمه نوشته است ، مثل : بذرگان (
b
18 ، س 2 ) ؛ گذاف (
a
19 ، س 2 و 4 و 6 ) ؛ كاتب در فاصلهء يك سطر هم « ذكريا » و هم « زكريا » نوشته است (
a
20 ، س 23 ، 24 ) .
گمان مىرود كه كاتب طلبه‌اى بوده است و استادش اين كتاب را بر او خوانده و املاء كرده و او كلمات را به گونهء سماعى كتابت كرده است .
نسخه در صحافى ، اندكى آشفتگى دارد ، چنان‌كه بعد از برگ
a
33 ، برگ
a
35 صحافى شده ، و بعد از آن برگ
a
34 آمده است .
اختلافات مهمّ نسخه‌هاى
T
و
P
ترديدى نيست كه نسّاخان نسخه‌هاى
T
و
P
براى رونويسى ، دو تحرير جداگانه پيش رو داشتند و هر دو تحرير منقول عنه در دو حوزهء جداگانه كتابت شده است . اين تفاوت‌ها از تك واژه‌ها گرفته تا در تركيبات ، جملات ، بافت دستورى عبارات ، اسماء رجال و اماكن ، كوتاهى و بلندى جملات فصول و پس و پيش بودن فصول مشهود است .
آيا از ارشاد « تحريرهاى » گوناگونى نوشته شده است ؟ دكتر مظفر بختيار كه نسخه‌هاى چين را ديده‌اند و برخى از آنها را استنساخ كرده‌اند ، در ملاقاتى در خرداد 1385 ه . ش اظهار داشتند كه هيچ‌كدام از نسخه‌هاى ارشاد كه ايشان ديده‌اند ، به تحرير واحد نيست و چون كتاب مجالس و وعظ بوده ، هر كاتبى به ذوق خود و به مطابق رواج زبان عصر خود ، آن را تحرير مىكرد و ازاين‌رو كار تشخيص تحرير اصيل مؤلف ، بسيار دشوار است .