مجموعه مقالات برگزيده كنگره بزرگداشت آيت الله سيد على آقا قاضى (ره) (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣١٣
عرفان سياسى و هم‌گرايى
مردان خدا پرده پندار دريدند * يعنى همه‌جا غير خدا يار نديدند
حكايات عرفا درباره نصايح آنان به پادشاهان ، شنيدنىتر است ؛ ولى در اين مجال نمىگنجد . اينكه گفته شد اين مخصوص يكى نيست ،
انديشه عرفانى است و عرفان سياسى به دنبال احياى اين انديشه است ؛ مقصود ، انديشه‌اى است كه در چند بيت ذيل آمده است :
اى خواجگان ! اى خواجگان ! روزى سرآيد خواجگى * اى سركشان ! اى سركشان ! ه - م بگذرد دور شما
( مولوى ، نرم‌افزار درج 2 )
نردبان اين جهان « ما » و « منى » است * عاقبت زين نردبان افتادنى است
احمق آن را دان كه بالاتر نشست * استخوانش زودتر خواهد شكست
( مثنوى ، معنوى ، دفتر چهارم ، ص 676 )
ما آبروى فقر و قناعت نمىبريم * با پادشه بگوى كه روزى مقرّر است
( ر . ك : ديوان حافظ شيراز )
حافظا ترك جهان‌كردن طريق خوشدليست * تا نپندارى كه احوال جهان‌داران خوش است
( ر . ك : همان )
عرفان سياسى و هم‌گرايى
عرفان سياسى و هم‌گرايى
يكى از هدف‌هاى مهم انديشمندان مسلمان و مصلحان بزرگ ، وحدت ميان امت اسلامى بوده است ؛ مانند فعاليت‌هايى كه سيدجمال‌الدين اسدآبادى انجام داد و يا مرحوم آيت الله بروجردى كه تقريب بين مذاهب اسلامى را دنبال كرد . يكى از شعارهاى مهم انقلاب اسلامى ايران ، وحدت ميان مسلمانان بوده است . اين هدف در ملل و نحل ديگر ، مثل اتحاديه‌هاى اقتصادى ، نظامى ، قاره‌اى و . . . نيز وجود داشته و دارد . نويسنده معتقد است بهترين زبان وحدت ، مىتواند زبان عرفانى باشد . زبان‌هايى كه ممكن است براى وحدت ميان مسلمانان به كار گرفته شود ، عبارت‌اند از : زبان كلامى ، فقهى ، فلسفى ، تاريخى ، سياسى ، اقتصادى ، فرهنگى و . . . . كارىترين زبان ، مىتواند زبان عرفانى باشد كه از يك جهان‌شمولى نيز برخوردار است . در آينده با آسيب‌شناسى زبان‌هاى ديگر و به مطلوبيت و كارآيى زبان عرفانى اشاره خواهيم كرد . اين زبان از جامعيت خاصى برخوردار است كه بسيارى از صاحبان اين زبان ، در زبان‌هاى ديگر نيز صاحب‌نظر بوده‌اند . علامه مجلسى گويد :
. . . مشايخ اين طايفه كسانى بوده‌اند كه از علوم ظاهرى نيز هريك سرآمد زمان خود