گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٧٣
1 . شناخت انسان
« فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِى فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا » .
جواب ، آن كه مفاد كلام حضرت حق ، آن است كه در فطرت وى جاذبهء توحيد است و آن مسلم است ، لكن مدّا آن است كه در مقام تعارض دو اقتضا ، غلبه با تبعيت هوس و هوى است :
« وَ مَا أَكْثَرُ النَّاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ » .
7 . انسان از يك نظر برترين و گرامىترين موجود جواهر عالم تكوين است و يا حدّاقل در درجهء دوم از مخلوقات جهان هستى است ، لكن تعبير درست و اصل از عاصم و معصومين عليهم السلام آن كه صالحان خالص از اين نوع در درجه اول و افراد عادى از درجه دوم‌اند . و نتيجهء اين بيان ، آن است كه او به طبع اولى در مرتبه ثانيه است كه گاهىبه عروض جهات فاضله ، ترقى و ديگر گاه به واسطه عوارض انحطاطى ، تنزل مىكند :
« وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِيلًا » .
« أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَوَاهُ » .
8 . او آفريدهء يد قدرت حضرت حق است و بدين جهت ، خداوند از همه خطورات درونى و انديشه‌هاى روان او آگاه است و به وى آن چنان نزديك است كه رگ‌ها از گردن و اعصاب از بدن :
« أَ وَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِى صُدُورِ الْعَالَمِينَ » .
و
« وَ نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ » .