گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٨٠

7 . اخلاق اسلامى ( هجرت از هوى تا خدا )

در برابر نيروى عقل خرد كرده‌ام تا در روز قيامت از مهالك در امان باشد .

خود را رياضت بدهيد . به خويشتن خطاب كنيد ، آن گونه كه امير المؤمنين عليه السلام در دعاى صباح بيان داشته است :

فَوَاهاً لَهَا لِمَا سَوَّلَتْ لَهَا ظُنُونُها وَ مُنَاهَا وَ تَبّاً لَهَا لِجُرْأَتِهَا عَلَى سَيِّدِهَا وَ مَوْلَاهَا ؛

واى بر اين نفس كه گمان‌ها و آرزوهاى باطلش نزد او جلوه گر شد و نابود باد نفس كه بر آقا و مولاى خود جرأت كرد و به انجام معصيت مبادرت ورزيد .

اى نفس پليد ، گناه كردى و مرا شرمنده ساختى و آبروى مرا بردى . توجه كنيد كه در در اين دعا صحنه قيامت چگونه ترسيم شده است :

فَلَا تَفْضَحْنِى يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى رُئُوسِ الْأَشْهَاد ؛

خداوندا ، مرا در قيامت ، آن گاه كه همه در ملأ عام به من مىنگرند و چشم بر گناهانِ پوشيده من دارند ، مفتضح و رسوا مكن .

من مدت‌ها در جست و جوى اين بودم كه بدانم چرا در اين دعا تركيب « لا تفضحنى على رئوس الاشهاد » آمده است ؟ عاقبت دريافتم كه گاه بعضى از محاكمه‌ها در جاى بالاترى انجام مىشود كه همه مردم متهم را ببينند و به گناهانى كه از پدر ، مادر و اقوام خود كتمان مىنمود ، واقف شوند . اين است كه من به دوستان عزيز سفارش مىكنم نفس خود را از حالا چنان تربيت كنند كه حس تقدم و تكبر و حب رياست در آن يافت نشود . امير المؤمنين عليه السلام مىفرمايد :

إِنَّ خَفْقَ النِّعَالِ خَلْفَ أَعْقَابِ الرِّجَالِ مَفْسَدَةُ قُلُوبِ النَّوْكَى ؛

اگر به دنبال شخصى خشك مغز و احمق عده‌اى حركت كنند كه صداى پاى آنان به گوش آن شخص پيشگام برسد ، جز مفسده چيزى در پى نخواهد داشت . زيرا او از صداى گام آنان مغرور شده و پا به وادى تكبر خواهد نهاد .

نكته دوم ، اين كه هر چه قدر در طول زندگى به مقامات عالىترى دست يافتيد ، در