گفتارها و نوشتارها در نشريات و مقدمه كتاب ها (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ١٤٠

4 . اخلاق اسلامى ( اعراض از دنيا )

دقت كنيد امير المؤمنين على عليه السلام چگونه ايام عمر را به كسب فضايل گذرانيده است كه در مقام تعريف از خويش مىفرمايد :

يَنْحَدِرُ عَنِّى السَّيْلُ وَ لَايَرْقَى إِلَيَّ الطَّيْر ؛

علوم و معارف از سرچشمه فيض من ، مانند سيل سرازير مىشود و هيچ پرواز كننده‌اى در فضاى علم و دانش به اوج رفعت من نمىرسد .

عظمت سيل توفنده‌اى را - كه از رودخانه‌اى عظيم نشأت گرفته است - در نظر بياوريد ، علم و دانش از سرچشمه وجود من بدين صورت روان است و اوج كمالات من تا بدان جاست كه مرغ روح بزرگ‌ترين متخصصان جهان نخواهد توانست به قلهء فضل و دانش من راه يابد .

روايت ديگرى كه در نهج البلاغه با آن رو به رو مىشويم ، پرسش و پاسخى است كه در ضمن آن مىتوان به مفهوم واقعى خير و سعادت پى برد :

وَ سُئِلَ عَنِ الْخَيْرِ مَا هُوَ ؟ فَقَالَ : لَيْسَ الْخَيْرُ أَنْ يَكْثُرَ مَالُكَ وَ وَلَدُكَ ، وَ لَكِنَّ الْخَيْرَ أَنْ يَكْثُرَ عِلْمُكَ وَ أَنْ يَعْظُمَ حِلْمُك ؛

از امام عليه السلام پرسيدند كه خير و نيكى چيست ؟ آن حضرت فرمودند : خير و نيكى آن نيست كه دارايى و فرزندت بسيار گردد ، بلكه خير آن است كه دانش تو افزون و حلم و بردباريت زياد شود .

ظاهراً در زمان حضرت امير اين مسأله وجود داشته كه در مفاهيم برخى از عبارات و لغات ، اشتباهات بزرگى در سطح جوامع بشرى روى مىداده است . مفهوم خير چيست ؟ مفهوم سعادت و خوشبختى چه است ؟ بشر در شناخت اين مفهوم اشتباهات بسيارى را مرتكب شده است . اگر از يك ضد خدا ، ماترياليست و يا طبيعى مسلك - كه در لسان روايات از او به عنوان زنديق تعبير مىشود - سؤال كنيد : خير و سعادت چيست ؟ و در مكتب شما خير و سعادت به چه چيزى اطلاق مىشود ؟ او خير را به گونه‌اى معنا مىكند كه اگر چهرهء اين خير دروغين را در آينه اسلام و قرآن