گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٨

دار فلفل

بگيرند و بر سر طلى كنند . موى را دراز كند . با سركه در روغن زيت طلى كنند ، گزيدن كژدم و زنبور [ را ] سود دارد « 1 » .

خشخاش

سرد و تر است در درجهء سوم « 2 » . خواب آورد و « 3 » شراب او سرفه را سود دارد .

خبازى ،

خيرو است . خداوند سرفهء كهن را سود دارد و شير زنان « 4 » زيادت كند .

خردل

گرم و خشك است به « 5 » درجهء چهارم . بلغم « 6 » بزدايد و تحليل رطوبت از دماغ كند و نسيان را سود دارد .

خشك انگبين

در كوههاى پارس باشد . گرم و خشك است و « 7 » از عسل گرمتر است .

خايهء

مرغ خانگى ؛ زردهء او « 8 » چون نيم‌برشت باشد ، غذا بسيار دهد . سپيدهء « 9 » او سرد است و زردهء او گرم و تر است . موضعى كه به آتش سوخته باشد ، طلى كنند « 10 » سود دارد .

خايهء مرغابى و بط و اشتر مرغ معتدل است در گرمى . قولنج را زيان « 11 » دارد .

خايهء گنجشك در باه بيفزايد .

خايه كبك ناقه « 12 » را سود دارد .

باب الدال

درّاج ؛

گوشت درّاج اندر جوهر دماغ بيفزايد و فهم « 13 » زيادت كند و منى بسيار تولد كند .

دار فلفل

گرم و خشك است در درجهء سوم « 14 » . بلغم را بزدايد و معده را قوت دهد و باه را قوت زيادت كند . گزيدن جانوران را « 15 » سود دارد .

( 1 ) . م : - با سركه . . . دارد . ( 2 ) . م : سيوم . ( 3 ) . م : - و . ( 4 ) . م : + را . ( 5 ) . م : در . ( 6 ) . م : + را . ( 7 ) . م : - و . ( 8 ) . م : - زردهء او . ( 9 ) . م : سفيده . ( 10 ) . س : كند . ( 11 ) . س : سود ؛ از آنجا كه اين ادويه قابضند ، بىشبه قولنج را زيان دارند . ( ر . ك . قانون ، كتاب دوم ، ص 92 ) . ( 12 ) . ناقه : كسى كه در حال نقاهت است ؛ نيز آبلهء دست را گويند . ( لغتنامه ) . ( 13 ) . م : + را . ( 14 ) . م : سيوم . ( 15 ) . س : - و معده را . . . جانوران را .