گنجينه بهارستان (علوم وفنون پزشكى) — الجزء ١، الصفحة ٢٢١

آب سرد « 18 » ؛

و ترنجبين در آن حل كنند و باز خورند ؛ اسهال صفرا كند و خفقان را سود دارد و حرارت معده را بنشاند « 1 » . و انار شيرين معده و سعال « 2 » را سود دارد « 3 » و ترش زيان دارد .

اترج ؛

حماض « 4 » او سرد و خشك است . دل را قوت دهد و « 5 » خفقان گرم را ساكن كند و قى صفراوى « 6 » باز دارد . پوست او گرم و خشك است . و « 7 » گوشت او گرم و تر است .

تخم او گرم و خشك است . پاى « 8 » زهر همهء زهرهاى « 9 » جانوران است .

انگبين

گرم و خشك است . سرد مزاج را سود دارد « 10 » . معده و احشا را از فضول پاك كند « 11 » .

آب دهان « 12 » مردم ناشتا ، مار و كژدم را زهر است و كرم كه اندر « 13 » گوش تولد كند بكشد . و برقوبا طلى كنند « 14 » ، زايل گرداند .

آبكامه « 15 »

گرم و خشك است . عرق النساء را سود دارد و خلطهاى غليظ را بزايد . و گزيدن سگ ديوانه را سودمند « 16 » است « 17 » .

آب سرد « 18 » ؛

بهترين ، آنى « 19 » باشد كه شيرين و « 20 » لذيذ بود « 21 » . هضم را قوى گرداند و اندكى « 22 » از آن تسكين تشنگى را كافى باشد و صحت را نگاه دارد و حرارت دل و « 23 » معده را سودمند « 24 » است « 25 » و تبهاى محرقه را سود « 26 » دارد « 27 » . زكام « 28 » و سعال و حلق و دندان و دماغ را زيان دارد .

( 1 ) . م : سود دارد . ( 2 ) . سعال : به ضم اول ، سرفه ( لغتنامه ) . ( 3 ) . م : - و انار شيرين . . . دارد . ( 4 ) . م : + و ترشى اترج مزاج . ( 5 ) . م : - و . ( 6 ) . م : صفراى وى را . ( 7 ) . م : - و . ( 8 ) . م : پا . ( 9 ) . م : - زهرهاى . ( 10 ) . م : - سردمزاج . . . دارد . ( 11 ) . م : + و سردمزاج را به غايت سودمند باشد . ( 12 ) . م : دندان . ( 13 ) . م : در . ( 14 ) . س : كند . ( 15 ) . آبكامه : نان خورشى است معروف كه در صفاهان از ماست و شير و تخم سپند و خمير خشك‌شده و سركه سازند و آن را به عربى مرى خوانند . ( برهان قاطع ) . ( 16 ) . م : سود . ( 17 ) . م : دارد . ( 18 ) . م : عذاب . ( 19 ) . م : آب سرد آب شيرين . ( 20 ) . م : - كه شيرين و . ( 21 ) . م : - بود . ( 22 ) . م : اندك . ( 23 ) . م : - دل و . ( 24 ) . م : بنشاند . ( 25 ) . م : - است . ( 26 ) . م : سودمند . ( 27 ) . م : است . ( 28 ) . م : - زكام .