كنز العرفان في فقه القرآن (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٤٤٨
[ 159 ] آيهء سيزدهم :
3 - معناى قول خداوند متعال جايى كه مىفرمايد : « وَ يُحِقُّ الْحَقَّ » يعنى : « آن را اثبات مىكند و آن را با كلمات خود توسّط آيات نازل شده يا افعال خارق عادت همانند فروفرستادن فرشتگان و افكندن رعب و وحشت در قلوب آنان و مستأصل نمودن كافران روشن و ظاهر مىسازد . مقصود از ريشهء انسان ، همان ستون فقرات است و « دابرپرنده » همانند انگشت است كه آن را مىزنند .
در اين آيه از فقه جهاد چيزى نيست و مقصود از ذكر آن ، در باب آيات جهاد ، به عنوان پىگيرى گذشته‌هاست كه در آن معجزه‌اى از معجزات پيامبر اسلام ( ص ) وجود دارد .
* * *
[ 159 ] آيهء سيزدهم :
[ 159 ] آيهء سيزدهم :
« وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ « 1 » » ؛
« اگر آنان تمايلى به صلح داشتند ، پس تو هم تمايل نما و به خداوند توكّل كن كه او شنوا و داناست » .
« جنح » ؛ يعنى : « تمايل نمود » . « يسلم » ؛ يعنى : « مسالمت و مصالحه » . ابن عبّاس مىگويد : اين آيه منسوخ است با آيه‌اى كه مىفرمايد : « فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ » ؛ « با مشركان كارزار نماييد ، هرجا كه پيدا نموديد » . ولى حقّ آن است كه اين آيه منسوخ نشده است ، چون صلح به ارادهء امام و پيشوا تعلّق دارد و براساس مصالح روز تعيين مىگردد و دليل عدم فسخ آن ، اينست كه آيهء « فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ » در سال نهم نازل شده است و پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) اين آيه را به مكّه فرستاد . سپس با اهل نجران مصالحه نمود ، بر آن اساس كه « دو هزار حلّه » در ماه صفر و « هزار حلّه » در ماه رجب بپردازند . « 2 »
صلح يا هدنه : بدان و آگاه باش كه به « صلح » گاهى « هدنه » هم گفته مىشود و اين عمل شرعا جايز و رواست ، چون پيامبر خدا ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) در حديبيّه با اهل مكّه صلح نمود و شايد آيهء شريفه اشاره به آن مورد داشته باشد . البتّه جواز آن به اين
( 1 ) . سورهء انفال ، آيهء 61 . ( 2 ) . مجمع البيان ، سورهء انفال ، ذيل آيه 61 .