كنز العرفان في فقه القرآن (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣٦٢
[ 119 ] آيه اوّل :
امام صادق ( عليه السّلام ) و ابن عباس ( ره ) نقل شده است كه منظور آن « حيوانات شكارى بودند كه با دستهايشان مىتوانستند بگيرند » . حيوانات كوچك ( برّه و بزغاله ) بود و از « حيواناتى كه با نيزه مىتوانستند صيد كنند » حيوانات بزرگ سال بود و از نظر بعضىها منظور از اوّل ، شكارىهاى خارج از حرم و بيابانى بوده است .
كوتاه سخن : آنكه با توجّه بر اينكه مسلمانان نياز شديدى به تهيّهء غذا از گوشت حيوانات داشتند و با توجّه به اينكه حيوانات به شكل وسوسه‌انگيزى در اطراف خيمه‌ها و گرداگرد آنان رفت‌وآمد داشتند ، شكار نكردن آنها ، در آن عصر و زمان ، امتحان و آزمايش بزرگى ، محسوب خواهد شد .
3 - آزمايش مذكور بيهوده و عبث نمىباشد ، چه آنكه با دليل قطعى ثابت شده است كه كارهاى خداوند روى اغراض و مصالح مهمّ و مخصوصى بوده است و هرگز عمل بىفايده از او صادر نمىشود ، و امتحان مزبور براى آن بوده است افرادى كه از خدا با ايمان به غيب ( قيامت ) مىترسند ، از بىتفاوت‌ها شناخته شوند . بعضىها گفته‌اند منظور از « غيب » ، حالت تنهايى است كه براى مكلّف پيش مىآيد .
سؤال و پاسخ آن : آيا ضرورت دارد با اينكه خداوند پيش از امتحان ، از وضع ، حالت ، اطاعت و عصيان همه آگاهى داشته است پس آزمايش چه فايده‌اى دربر خواهد داشت ؟
پاسخ : خداوند از مسائل كلّى از آغاز تا پايان ، آگاهى دارد و امّا مسائل جزيى : علم خداوند بعد از تحقّق و وقوع آنها ، به آنها تعلّق مىگيرد . بنابراين مربوط شدن و تعلّق يافتن علم الهى به اشياء علم حضورى است و در علم حضورى تحقّق و حضور شى درك شده و مورد علم ، شرط است ؛ يعنى اوّلا شى بايد موجود باشد تا علم خداوند به آن تعلّق بگيرد ؛ و الّا خداوند كسى است كه تقدير و حدّ و حدود همهء موجودات به دست قدرت اوست و پيش از ايجاد و بعد از ايجاد ، اشيا را مىداند : « وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ » .
جواب دوّم : منظور از « ليعلم » ؛ « تا خداوند بداند » ؛ « ليتميّز » تا تميز داده شود ، مىباشد و از اطّلاع علم ، لازم آنكه تميز و تشخيص دادن باشد ، اراده شده است .
پاسخ ديگر : تعبير « لنعلم » ؛ « تا بدانيم » يا « ليعلم » ؛ « تا خدا بداند » و امثال آن به اين معنا نيست كه خداوند چيزى را نمىدانسته و مىخواهد به وسيلهء آزمايش و