كنز العرفان في فقه القرآن‌ (فارسى) — الجزء ١، الصفحة ٣١١

بحث دوّم : پيرامون مسائلى چند

فرمايش رسول اكرم ( صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ) كه فرموده است : « بر كسى را كه حج واجب باشد و به جا نياورد ، بايد به آيين يهودى و يا نصرانى بميرد « 1 » » .

5 - در تمام دوران عمر ، فقط يك بار حجّ واجب است نه بيشتر .

اوّلا : لفظ « لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ . . . » مطلق است و بر حداقلّ كه يك مرتبه باشد ، حمل مىگردد .

ثانيا : شكّ مىكنيم كه آيا بيشتر از يك بار واجب است يا نه ؟ اصل برائت ذمّهء جارى مىشود و وجوب بيشتر را نفى مىنمايد .

ثالثا : صيغهء امر ، دلالت بر تكرار ندارد .

رابعا : ابن عبّاس روايت نموده است كه گفت : هنگامى كه رسول خدا ( ص ) خطبه ايراد فرمود و از وجوب حجّ سخن گفت ، أقرع بن حابس برخاست و گفت : آيا در هر سال بايد حج به جا آوريم ؟ فرمود : خير و اگر مىگفتم بلى ، بر شما واجب مىشد و شما در هر سال ، انجام نمىداديد ( گرفتار معصيت مىشديم ) . در تمام عمر ، يك بار واجب است و اگر كسى بيشتر انجام بدهد ، مستحبّ مىباشد . « 2 » آيه‌اى نازل گرديد : « از مسائلى سئوال نكنيد كه اگر براى شما آشكار گردد ، شما را ناراحت سازد » . « 3 »

6 - خداوند در آيهء مورد بحث از جهات گوناگون مسئلهء وجوب حجّ را تأكيد نموده است كه در آيات ديگرى چنين تأكيدى وجود ندارد .

1 - وجوب حج را با جملهء خبريّه ( لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ ، حِجُّ الْبَيْتِ ) ؛ « براى خداوند بر عهدهء مردم است كه حجّ كنند » بيان فرموده است . جملهء خبريّه تأكيد بيشترى را مىرساند .

2 - به صورت جملهء إسميّه آورده است .

3 - وجوب حج را به گونه‌اى بيان فرموده است كه نوعى حقّ است براى خدا بر عهدهء مردم .

4 - در ابتدا فرموده است بر عموم مردم واجب است ( على النّاس : بر مردم ) و بعد از آن وجوب را به كسانى اختصاص داده است كه داراى استطاعت بوده باشند و اين

( 1 ) . الدرّ المنثور ، ج 2 ، ص ، 58 . ( 2 ) . سنن ابى داود ، ج 1 ، ص ، 400 . ( 3 ) . سورهء مائده ، آيهء 104 .